Ana Sayfa / Ana Sayfa / Lozan Maddeleri? Lozan Antlaşmasının Tüm Maddeleri

Lozan Maddeleri? Lozan Antlaşmasının Tüm Maddeleri

LOZAN ANTLAŞMASININ MADDELERİ

BÖLÜM I

SİYASAL HÜKÜMLER

MADDE 1.

İşbu Anlaşmanın yürürlüğe girişi tarihinden başlayarak, bir yandan İngiliz İmparatorluğu,
Fransa, İtalya, Japonya, YUNANİSTAN, Romanya Sırp-Hırvat-Sloven Devleti ve öte yandan
Türkiye arasında olduğu kadar, bunların uyrukları arasında da, barış durumu kesin olarak
kurulmuş olacaktır.
Taraflar arasında resmi ilişkiler kurulacak ve tarafların ülkelerinde diplomasi ve konsolosluk
görevlileri (agents diplomatiques et consulaires), yapılacak özel anlaşmalara halel
gelmeksizin, Devletler hukukunun genel ilkeleri uyarınca işlem göreceklerdir.
KESIM I
1.ÜLKEYE İLİŞKİN HÜKÜMLER
MADDE 2

Karadeniz’den Ege Denizi’ne kadar Türkiye’nin sınırları aşağıdaki gibi saptanmıştır
(I sayılı Haritaya bakılması):
1. Bulgaristan ile: Rezvasya’nın denize döküldüğü yerden, Türkiye, Bulgaristan ve
YUNANİSTAN sınırlarının birleştikleri noktada, Meriç’e kadar: Bulgaristan’ın Güney sınırı,
şimdiki durumuyla saptanmış olduğu gibi;
2. YUNANİSTAN ile: Buradan, Arda ve Meriç’in birleştikleri yere kadar: Meriç’in akım yolu;
Buradan Arda kaynağına doğru (vers l’amont de l’Arda) bu nehir üzerinde ve Çörek Köy’ün
hemen yakınında olmak üzere arazı üzerinde saptanacak bir noktaya kadar:
Arda’nın akım yolu; Buradan, Güney-Doğu doğrultusunda, Bosna Köy’ün, nehrin denize
döküldüğü yönde (en aval) 1 kilometre uzaklığında bulunan bir noktaya kadar:
Bosna-Köy’ü Türkiye’de bırakan, belli olacak ölçüde düz bir çizgi, Çörek Köy, 5 nci maddede
belirtilen Komisyonca, nüfusunun (halkının) çoğunluğunun Türk ya da Rum olarak kabul
edileceğine göre Türkiye’ye ya da YUNANİSTAN’a verilecektir; 1 Ekim 1922 den sonra bu
köye göç etmiş olanlar hesaba katılmayacaklardır; Buradan, Ege Denizi’ne kadar; Meriç’in
akım yolu.

MADDE 3
Akdeniz’den İran sınırına kadar, Türkiye’nin sınırı aşağıdaki gibi saptanmıştır:
1. Suriye ile: 20 Ekim 1921 tarihli Türk-Fransız Andlaşmasının 8 nci maddesiyle saptanmış
olan sınır;
2. Irak ile: Türkiye ile Irak arasındaki sınır, işbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden başlayarak
dokuz aylık bir süre içinde Türkiye ile İngiltere arasında dostça bir çözüm yoluyla
saptanacaktır. Öngörülen süre içinde iki Hükümet arasında bir anlaşmaya varılamazsa,
anlaşmazlık Milletler Cemiyeti Meclisine götürülecektir.
Sınır çizgişi konusunda alınacak kararı beklerken, Türk ve İngiliz Hükümetleri, kesin geleceği
[kaderi] bu karara bağlı olan toprakların şimdiki durumunda herhangi bir değişiklik yapacak
nitelikte hiç bir askeri ya da başka bir harekete bulunmamayı karşılıklı olarak yükümlenirler.

MADDE 4
İşbu Andlaşmada belirtilen sınırlar, Andlaşmaya eklenmiş 1.1.000.000 ölçekli haritalar
üzerine çizilecektir. Andlaşma metni ile haritalar arasında uyuşmazlık çıkarsa, Andlaşma
metni üstün tutulacaktır.

MADDE 5
İşbu Andlaşmanın 2 nci maddesinin 2 nci parağrafında tanımlanmış sınırı, toprak [arazı] üzerinde çizmekle, bir Sınırlandırma Komisyonu görevlendirilecektir. Komisyon, Türkiye ile
YUNANİSTAN’in -her Devlet için birer temsilci olmak üzere- temsilcilerinden ve bunların
üçüncü bir Devletin uyrukları arasında seçecekleri bir Başkan’dan kurulacaktır.
Sınırlandırma Komisyonu, her yerde, yönetsel sınırlarla yerel [mahalli] ekonomik çıkarları,
elden geldiği ölçüde göz önünde tutarak, Andlaşmalarda verilmiş tanımlamaları en yakından
izlemeye çalışacaktır.
Komisyonun kararları oyçokluğuyla alınacak ve bu kararlar ilgili Taraflar için bağlayıcı
nitelikte olacaktır. Sınırlandırma Komisyonunun giderleri ilgili Taraflarca eşit olarak
yüklenilecektir.

MADDE 6

Bir nehrin ya da bir ırmağın kıyılarıyla değil de akım yollarıyla tanımlanan sınırlar
bakımından, işbu Andlaşmadaki tanımlamalarda kullanılan “akım yolu” (mecra “cours” ya da
“chenal”) terimleri, şu anlama gelmektedir: Bir yandan, gemilerin gidiş-gelişine (ulaşıma)
elverişli olmayan nehirlerde, akarsuyun ya da ana kolunun ortay çizgişi (ligne mYdiane), ve
öte yandan, gemilerin gidiş-gelişlerine (ulaşıma) elverişli nehirlerde, ana gidiş-geliş yolunun
ortay çizgişi (ligne mYdiane du chenal de navigation principale). Bununla birlikte, akım ya da
gidiş-geliş yolunda değişiklikler olması halinde, sınır çizgişinin, bu biçimde tanımlanmış olan
akım yoluyla gidiş-geliş yolunu mu izleyeceğini, yoksa bu yolun, işbu Andlaşmanın yürürlüğe
giriş anındaki durumunda olduğu gibi kesin olarak saptanmış mı kalacağını kararlaştırmaya,
işbu Andlaşmada öngörülen Sınırlandırma Komisyonu yetkili olacaktır.
İşbu Andlaşmada aykırı bir hüküm bulunmadıkça, deniz sınırları, kıyıya üç milden daha yakın
bulunan adaları ve adacıkları da içine alacaktır.

MADDE 7
İlgili Devletler, Sınırlandırma Komisyonuna, görevlerini yerine getirmesi için gerekli her
türlü belgeleri, özellikle şimdiki ya da eski sınırların saptanmasına ilişkin tutanakların
doğruluğu onanmış örneklerini, elde bulunan en büyük ölçekli bütün haritaları, geodezik
verileri, yapılmış fakat yayınlanmamış yerölçmesi [mesaha] haritalarını (levYs), sınırdaki
akarsuların yatak değiştirmelerine ilişkin bilgileri vermeyi yüklenirler. Türk makamlarının
elinde bulunan haritalar, geodezik veriler, yayınlanmamış olsa bile yerölçmesi [mesaha] haritaları, işbu Andlaşmanın yürürlüğe konulmasından sonra en kısa süre içinde, İstanbul’da,
Sınırlandırma Komisyonunun Başkanına teslim edilecektir.
İlgili Devletler, bundan başka, bütün belgeleri, özellikle planları, kadastrolarla tapu
kütüklerini ve Komisyon işterse, mülkiyet durumuna ve ekonomik akımlara ilişkin bilgilerle
gerekli her çeşit bilgileri Komisyona iletmeleri için yerel makamlara yönergeler [talimat] vermeyi de yükümlenirler.

MADDE 8
İlgili Devletler, Sınırlandırma Komisyonuna, görevlerini yerine getirebilmesi için gerekli
olan ulaşım, konut, işgücü ve malzemeye (direkler ve sınır işaretleri) ilişkin her türlü yardımı
gerek doğrudan gerekse yerel makamların aracılığıyla yapmayı yükümlenirler.
Özellikle, Türk Hükümeti, Sınırlandırma Komisyonunun görevlerini yerine getirmesinde,
gerekli görünürse, teknik personel Yardımında bulunmayı yükümlenir.

MADDE 9
İlgili Devletler, Komisyonca konulmuş nirengi noktalarını, sınır işaretlerini, taşlarını, kazık ya
da direklerini korumayı yükümlenirler.

MADDE 10
Sınır işaretleri [taş, kazık ya da direkler], birbirinden gözle görülecek uzaklıklarda
konulacaktır; bunlara sayı verilecek ve yerleriyle sayıları bir haritaya işlenecektir.

MADDE 11
Sınırlandırmaya ilişkin kesin tutanaklar, bunlara ekli haritalar ve belgeler, her biri de asıl
nusha sayılmak üzere, üç nusha olarak düzenlenecektir; bunlardan ikişi sınırdaş Devletlere,
üçüncüsü de, doğruluğu onaylanmış birer örneğini işbu Andlaşmayı imzalamış Devletlere
gönderecek olan, Fransa Cumhuriyeti Hükümetine verilecektir.

MADDE 12
İmroz (Imbros) adası ile Bozcaada (Tenedos) ve Tavşan adaları (Iles aux Lapins) dışında,
Doğu Akdeniz adaları ve özellikle Limmi (Lemnos), Semadirek (Semendirek, Samothrace),
Midilli (MitylYne), Sakız (Chio), Sişam (Samos) ve Nikarya (Nicaria) adaları üzerinde Yunan
egemenliği konusunda 17/30 Mayıs 1913 tarihli Londra Andlaşmasının 5 nci ve 1/14 Kasım
1913 tarihli Atina Andlaşmasının 15 nci Maddeleri hükümleri uyarınca alınan ve 13 Şubat
1914 tarihinde Yunan Hükümetine bildirilen karar, bu Andlaşmanın, İtalya’nın egemenliği
altına konulan ve 15 nci Maddede belirtilen adalara ilişkin hükümleri saklı kalmak üzere,
doğrulanmıştır. İşbu Andlaşmada aykırı bir hüküm bulunmadıkça, Asya kıyısından 3 milden
az bir uzaklıkta bulunan adalar, Türk egemenliği altında kalacaktır.

MADDE 13
Barışın sürekli olmasını sağlamak amacıyla, Yunan Hükümeti, Midilli, Sakız, Sisam ve
Nikarya adalarında, aşağıdaki tedbirlere uymayı yükümlenir:
1. Bu adalarda hiç bir deniz üssü kurulmayacak, hiç bir istihkâm yapılmayacaktır.
2. Yunan askeri uçaklarının Anadolu kıyısı toprakları üstünde uçmaları yasak olacaktır.
Buna karşılık, Türk Hükümeti de askeri uçaklarının bu adalar üstünde uçmalarını
yasaklayacaktır.
3. Bu adalarda, Yunan askeri kuvvetleri, askerlik hizmetine çağrılmış ve bulundukları yerde
eğitilebilecek normal asker sayısında çok olmayacağı gibi, jandarma ve polis kuvvetleri de,
bütün Yunan ülkesindeki jandarma ve polis kuvvetlerine orantılı bir sayıda kalacaktır.

MADDE 14
Türk egemenliği altında kalan İmroz adasıyla Bozcaada, yerel [mahalli] yönetim ile can ve
mal güvenliği bakımından, Müslüman-olmayan yerli halka gerekli bütün güvenceyi sağlayan,
yerel unsurlardan kurulu bir özel yönetim örgütünden yararlanacaktır. Bu adalarda düzenin
korunması yukarıda öngörülen yerel yönetim örgütünün aracılığıyla yerli halktan seçilmiş ve
bu örgütün emrinde bulunan bir polis kuvvetince sağlanacaktır.
Rum ve Türk halklarının mübadelesine ilişkin olarak Türkiye ile YUNANİSTAN arasında
kararlaştırılmış ya da kararlastırılacak olan hükümler, İmroz ve Bozcaada adaları halkına
uygulanmayacaktır.

MADDE 15
Türkiye, aşağıda sayılan adalar üzerindeki bütün haklarından ve sıfatlarından İtalya yararına
vazgeçer: Bugünkü durumda İtalya’nin işgali altında bulunan Stampalia (Astropolia), Rodos
(Rhodes, Rhodos), Kalki (Calki, Khalki), Skarpanto (Scarpanto), Kazos (Casos, Casso),
Pişkopiş (Pişcopiş, Tilos), Miziroz (Mişiros, Nişyros), Kalimnos (Calimnos, Kalymnos),
Leros, Patmos, Lipsos (Lipso), Simi (Symi) ve İstanköy (Cos, Kos), adaları ile bunlara bağlı
adacıklar ve Meiş (Castellorizo) adası (2 sayılı Haritaya bakılması).

MADDE 16
Türkiye, işbu Andlaşmada belirtilen sınırlar dışında bulunan topraklar üzerindeki ya da bu
topraklara ilişkin olarak, her türlü haklarıyla sıfatlarından ve egemenliği işbu Andlaşmada
tanınmış adalardan başka bütün öteki adalar üzerindeki her türlü haklarından ve sıfatlarından
vazgeçmiş olduğunu bildirir; bu toprakların ve adaların geleceği [kaderi], ilgililerce
düzenlenmiştir ya da düzenlenecektir.
İşbu maddenin hükümleri, Türkiye ile sınırdaş olan ülkeler arasında komşuluk durumları
yüzünden kararlaştırılmış ya da kararlaştırılacak olan özel hükümlere halel vermez.

MADDE 17
Türkiye’nin Mısır ve Sudan üzerindeki bütün haklarından ve sıfatlarından vazgeçişi, 5 Kasım
1914 tarihinden başlayarak yürürlüğe girmiş olacaktır.

MADDE 18
Türkiye, Mısır vergisiyle güvence altına alınmış Osmanlı borçlanmaları -başka bir deyimle
1855, 1891 ve 1894 borçlanmaları- konusundaki bütün yükümlerinden ve borçlarından
aklanmıştır [ibra edilmiştir]. Bu üç borçlanmanın hizmetleri için Mısır’ın yaptığı yıllık
ödemeler, bugün Mısır Devlet Borcu hizmetlerinin ödenmesinin bir parçasını oluşturmakta
olduğundan, Mısır, Osmanlı Devlet Borcuna [Düyun-u Umumiye-i Osmaniye’ye] ilişkin
olarak başka her türlü borçlardan aklanmıştır.

MADDE 19
Mısır Devletinin tanınmasından doğan sorunlar, ilgili Devletlerarasında saptanacak şartlar
içinde, sonradan kararlaştırılacak hükümlerle çözüme bağlanacak ve işbu Andlaşma uyarınca
Türkiye’den ayrılan topraklara ilişkin olarak sözü geçen Andlaşmanın hükümleri Mısır
Devletine uygulanacaktır.

MADDE 20
Türkiye, İngiliz Hükümetince 5 Kasım 1914 tarihinden ilan edilen, Kıbrıs’ın [İngiltere’ye] katılışını tanıdığını bildirir.

MADDE 21
5 Kasım 1914 tarihinden Kıbrıs adasında yerleşmiş bulunan Türk uyrukları, yerel kanunun
saptadığı şartlar içinde, İngiliz uyrukluğunu edinecekler ve bu kimseler Türk uyrukluğunu
yitireceklerdir. Bununla birlikte, işbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden başlayarak iki yıllık
bir süre içinde, Türk uyrukluğunu seçme yetenekleri olacaktır; bu durumda, seçme hakkını
(option) kullandıkları tarihi izleyecek oniki ay içinde Kıbrıs adasından ayrılmaları zorunlu
olacaktır.
İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girdiği tarihte Kıbrıs adasında yerleşmiş olup da, bu tarihte, yerel
kanunun öngördüğü şartlar içinde yapılmış başvurma üzerine İngiliz uyrukluğunu edinmiş
bulunan ya da edinmekte olan Türk uyrukları da bu yüzden Türk uyrukluğunu yitireceklerdir.
Şurası kararlaştırılmıştır ki, Kıbrıs Hükümetinin, Türk Hükümetinin rızası olmaksızın Türk
uyrukluğundan başka bir uyrukluk edinmiş olan kimselere, İngiliz uyrukluğunu reddetme
yeteneği olacaktır.

MADDE 22
Türkiye, 27 nci Maddenin genel hükümlerine halel gelmemek şartıyla, 18 Ekim 1912 tarihli
Lausanne Andlaşması ve bu Andlaşmaya ilişkin senetler uyarınca, ne nitelikte olursa olsun,
Libya’da yararlandığı bütün haklarının ve ayrıcalıklarının kesin olarak sona erdiğini tanıdığını
bildirir.

2.ÖZEL HÜKÜMLER

MADDE 23
Bağıtlı Yüksek Taraflar, Boğazlar rejimine ilişkin bugünkü tarihle yapılmış olan Sözleşmede
öngörüldüğü üzere Çanakkale Boğazı’nda, Marmara Denizi’nde ve Karadeniz Boğazı’nda,
denizden ve havadan, barış zamanında olduğu gibi savaş zamanında da, geçiş ve gidiş-geliş
(ulaşım) serbestliği ilkesini kabul ve ilan etmekte görüş birliğine varmışlardır. [Boğazlar
rejimine ilişkin olarak bugünkü tarihle yapılmış] bu Sözleşme, Yüksek Taraflar bakımından,
sanki bu Andlaşmanın içindeymiş gibi, aynı güç ve değerde olacaktır.

MADDE 24
İşbu Andlaşmanın 2 nci Maddesinde tanımlanan sınır rejimine ilişkin olarak bugünkü tarihte
yapılmış olan Sözleşme, işbu Andlaşmaya taraf olan Devletler bakımından, sanki bu
Andlaşmanın içindeymiş gibi, aynı güç ve değerde olacaktır.

MADDE 25
Türkiye kendışıyle yan yana savaşmış olan Devletlerle öteki Bağıtlı Devletlerarasında
yapılmış Barış Andlaşmaları ile ek Sözleşmeleri tam geçerli olarak tanımadığı, eski Alman
İmparatorluğu, Avusturya, Macaristan ve Bulgaristan topraklarına ilişkin olarak alınmış ya da
alınacak kararları kabul etmeyi ve yeni Devletler [bu andlaşmalarda] saptanan sınırlar içinde
tanımayı yükümlenir.

MADDE 26
Türkiye, şimdiden, Almanya’nın, Avusturya’nın, Bulgaristan’ın, YUNANİSTAN’ın,
Macaristan’ın, Polonya’nın, Romanya’nın, Sırp-Hırvat-Sloven Devletinin ve Çeko-Slovakya
Devletinin sınırlarını -işbu sınırlar 25 nci Maddede belirtilen Andlaşmalar ya da bunları
tamamlayıcı bütün sözleşmelerde saptanmış olduğu ya da saptanabileceği üzere- tanıdığını ve
kabul ettiğini bildirir.

MADDE 27
Türk ülkesinin dışında, işbu Andlaşmayı imzalayan öteki Devletlerin egemenliği ya da
koruyuculuğu (protectorat) altında bulunan ülkelerin uyrukları ile Türkiye’den ayrılmış
ülkelerin uyrukları üzerinde, Türk Hükümeti ya da Türk makamlarınca, siyasal, yasamaya ya
da yönetime ilişkin herhangi bir nedenle olursa olsun, hiç bir güç ya da yetki
kullanılmayacaktır. Şurası kararlastırılmıştır ki, Müslüman din makamlarının ruhani
yetkilerine halel verilmiş değildir.

MADDE 28
Bağıtlı Yüksek Taraflar, her biri kendi yönünden, Türkiye’de Kapitülasyonların her bakımdan
kaldırıldığını kabul ettiklerini bildirirler.

MADDE 29
Fransız uyrukluğundaki Fas’lılara ve Tunus’lulara, Türkiye’de, her bakımdan, öteki Fransız
uyruklarına uygulanan rejim uygulanacaktır.
Libya uyrukluğunda olanlara, Türkiye’de, her bakımdan, öteki İtalyan uyruklarına uygulanan
rejim uygulanacaktır.
İşbu Maddenin hükümleri, Türkiye’de, yerleşmiş, Tunus, Libya ve Fas kökenli kimselerin
uyrukluğunu etkilememektedir.
Buna karşılık, Türk uyrukları, halkı 1 nci ve 2 nci fıkraların hükümlerinden yararlanan
ülkelerde, Fransa ile Italya’da yararlandıkları aynı rejimden yararlanacaklardır.
Birinci fıkradaki hükümlerden halkı yararlanan ülkelerden gelen ya da bu ülkelere gönderilen
mallara [ticaret esyaşına] Türkiye’de uygulanacak rejim ile buna karşılık, Türkiye’den gelen
ya da Türkiye’ye gönderilecek mallara bu ülkede uygulanacak rejim, Fransız Hükümeti ile
Türk Hükümeti arasında anlaşma ile saptanacaktır.

KESIM II

UYRUKLAR

MADDE 30
İşbu Andlaşmanın hükümleri uyarınca, Türkiye’den ayrılmış ülkelerde yerleşmiş Türk
uyrukları hukukça (de plein droit) ve yerel yasaların öngördüğü şartlarla, bu ülke hangi
Devlete bırakılmışsa o Devletin uyruğu olacaklardır.

MADDE 31
Onsekiz yaşını aşmış olup da Türk uyrukluğunu yitiren ve 30 ncu Madde uyarınca hukuk
açışından yeni bir uyrukluk edinmiş bulunan kimseler, işbu Andlaşmanın yürürlüğe giriş
tarihinden başlayarak, iki yıllık bir süre içinde Türk uyrukluğunu seçebileceklerdir.

MADDE 32
İşbu Andlaşma uyarınca, Türkiye’den ayrılan bir ülkede yerleşmiş ve bu ülkede halkın
çoğunluğundan soy [ırk] bakımından ayrı olan, 18 yaşını aşmış kimseler, işbu Andlaşmanın
yürürlüğe giriş tarihinden başlayarak iki yıllık bir süre içinde, halkın çoğunluğu seçme
hakkını (droit d’option) kullanan kişinin soyundan olan Devletlerden birinin uyrukluğunu, bu
Devletin de buna razı olması şartıyla, edinebileceklerdir.

MADDE 33
31 nci ve 32 nci Maddelerdeki hükümler uyarınca, seçme haklarını (droit d’option) kullanan
kimseler, bunu izleyen oniki ay içinde konutlarını [ikametgâhlarını], seçme haklarını hangi
Devlet için kullanmışlarsa o Devletin ülkesine taşıtmak zorundadırlar.
Bu gibi kimseler, seçme haklarını kullanmazdan önce, oturmakta oldukları öteki Devletin
ülkesinde malik oldukları taşınmaz malları ellerinde tutmakta serbest olacaklardır.
Bu gibi kimseler, her çeşit taşınır mallarını yanlarında götürebileceklerdir. Bu yüzden,
kendilerinden, bu malların çıkarılışı ya da sokuluşu için hiç bir vergi ya da resim
alınmayacaktır.

MADDE 34
İşbu Andlaşmanın hükümleri uyarınca, Türkiye’den ayrılan bir ülkenin yerli halkindan olup,
18 yasini asmiş ve İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girdigi tarihte yabancı ülkelerde yerlesmiş
bulunan Türk uyrukları, Türkiye’den ayrılan ülkelerde yetkilerini [otoritelerini] kullanan
Hükümetlerle, yerlesmiş bulunduklari ülkelerin Hükümetleri arasında yapılması gerekli
görülebilecek anlasmalar saklı kalmak üzere, yerli halkinda olduklari ülkedeki uyrukluğu
seçebilirler. Bu seçme hakkı (droit d’option), İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girdigi tarihten
baslayarak iki yıllık bir süre içinde kullanilmalidir.

MADDE 35
Bağıtlı Devletler, İşbu Andlaşmada, ya da Almanya, Avusturya, Bulgaristan ya da Macaristan
ile yapılmış Barış Andlaşmalarinda, ya da Türkiye’den başkabagıtlı Devletlerle ya da onlardan
biriyle Rusya arasında, ya da kendileri arasında yapılmış bir Andlaşmada öngörülen ve
ilgililere, kendileri için edinilmesi mümkün her hangi bir uyrukluga geçme olanagini saglayan
seçme hakkının (droit d’option) kullanilmasina, herhangi bir engel çikartmamayı
yükümlenirler.

MADDE 36
İşbu Kesimdeki hükümlerin uygulanmasinda, her bakımdan, evli kadınların durumu
kocalarının ve 18 yasindan küçük çocuklarin durumu da ana-babalarinin durumuna göre
ayarlanacaktir.

KESIM III

AZINLIKLARIN KORUNMASI

MADDE 37
Türkiye, 38 nci Maddeden 44 ncü Maddeye kadar olan Maddelerin kapsadığı hükümlerin
temel yasalar olarak tanınmasıni ve hiç bir kanunun, hiç bir yönetmeligin (tüzügün) ve hiç bir
resmi işlemin bu hükümlere aykırı ya da bunlarla çelişir olmamasini ve hiç bir kanun, hiç bir
yönetmelik (tüzük) ve hiç bir resim işlemin söz konusu hükümlerden üstün sayilmamasini
yükümlenir.

MADDE 38
Türk Hükümeti, Türkiye’de oturan herkesin, doğum, bir ulusal topluluktan olma [milliyet,
nationalitY], dil, soy ya da din ayırımı yapmaksızın, hayatlarını ve özgürlüklerini korumayı
tam ve eksiksiz olarak saglamayı yükümlenir.
Türkiye’de oturan herkes, her inancın, dinin ya da mezhebin, kamu düzeni ve ahlak
kurallariyla çatışmayan gereklerini, ister açıkta isterse özel olarak, serbestçe yerine getirme
hakkına sahip olacaktır.
Müslüman-olmayan azınlıklar, bütün Türk uyruklarına uygulanan ve Türk Hükümetince,
ulusal savunma amacıyla ya da kamu düzeninin korunmasi için, ülkenin tümü ya da bir
parçasi üzerinde alinabilecek tedbirler saklı kalmak şartıyla, dolasim ve göç etme
özgürlüklerinden tam olarak yararlanacaklardir.

MADDE 39
Müslüman-olmayan azınlıklara mensup Türk uyrukları, Müslümanlarin yararlandıkları ayni
yurttaslık [medeni] haklarıyla siyasal haklardan yararlanacaklardir.
Türkiye’de oturan herkes, din ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşit olacaktır.
Din, inanç ya da mezhep ayrılığı, hiç bir Türk uyruğunun, yurttaslık haklarıyla [medeni
haklarla] siyasal haklarından yararlanmasina, özellikle kamu hizmet ve görevlerine kabul
edilme, yükseltilme, onurlanma ya da çeşitli mesleklerde ve iş kollarinda çalışma bakımından,
bir engel sayılmayacaktır.
Herhangi bir Türk uyruğunun, gerek özel gerekse ticaret ilişkilerinde, din, basin ya da her
çeşit yayin konulariyla açik toplantılarında, dilediği bir dili kullanmasina karşı hiç bir
kısıtlamaı konulmayacaktir.
Devletin resmi dili bulunmasına ragmen, Türkçeden başka bir dil konusan Türk uyruklarına,
mahkemelerde kendi dillerini sözlü olarak kullanabilmeleri bakımından uygun düşen
kolaylıklar sağlanacaktir.

MADDE 40
Müslüman-olmayan azınlıklara mensup Türk uyrukları, hem hukuk bakımından hem de
uygulamada, öteki Türk uyruklarıyla ayni işlemlerden ve ayni güvencelerden [garantilerden] yararlanacaklardir. Özellikle, giderlerini kendileri ödemek üzere, her türlü hayir kurumlarıyla,
dinsel ve sosyal kurumlar, her türlü okullar ve buna benzer ögretim ve egitim kurumları
kurmak, yönetmek ve denetlemek ve buralarda kendi dillerini serbestçe kullanmak ve dinsel
ayinlerini serbestçe yapmak konularinda eşit hakka sahip olacaklardir.

MADDE 41
Genel [kamusal] eğitim konusunda, Türk Hükümeti, Müslüman-olmayan uyrukların önemli
bir oranda oturmakta olduklari il ve ilçelerde, bu Türk uyruklarının çocuklarina ilkokullarda
ana dilleriyle öğretimde bulunulmasını sağlamak bakımından, uygun düsen kolaylıkları
gösterecektir. Bu hüküm, Türk Hükümetinin, söz konusu okullarda Türk dilinin ögrenimini
zorunlu kılmasına engel olmayacaktır.
Müslüman-olmayan azanlıklara mensup Türk uyruklarının önemli bir oranda bulunduklari il
ve ilçelerde, söz konusu azınlıklar, Devlet bütçesi, belediye bütçesi ya da öteki bütçelerce,
eğitim, din ya da hayir işlerine genel gelirlerden saglanabilecek paralardan yararlanmaya ve
pay ayrilmasina hak gözetirliğe uygun ölçülerde katılacaklardir.
Bu paralar, ilgili kurumlarin (Ytablişsements et institutions) yetkili temsilcilerine teslim
edilecektir.

MADDE 42
Türk Hükümeti, Müslüman-olmayan azınlıkların aile durumlarilya [statüleriyle, aile
hukukuyla] kişisel durumların [statüleri, kişi halleri] konusunda, bu sorunların, söz konusu
azınlıkların gelenek ve görenekleri uyarınca çözümlenmesine elverecek bütün tedbirleri
almayı kabul eder.
Bu tedbirler, Türk Hükümetiyle ilgili azınlıklardan her birinin eşit sayıda temsilcilerinden
kurulu özel Komisyonlarca düzenlenecektir. Anlaşmazlık çikarsa, Türk Hükümetiyle Milletler
Cemiyeti Meclisi, Avrupa’li hukukçular arasından birlikte seçecekleri bir üst-hakem
atayacaklardir.
Türk Hükümeti, söz konusu azınlıklara ait kiliselere, havralara, mezarlıklara ve öteki din
kurumlarina tam bir koruma sağlamayı yükümlenir. Bu azınlıkların Türkiye’deki vakıflarına,
din ve hayır işleri kurumlarına her türlü kolaylıklar ve izinler saglanacak ve Türk Hükümeti,
yeniden din ve hayır kurumları kurulması için, bu nitelikteki öteki özel kurumlara sağlanmış
gerekli kolaylıklardan hiç birini esirgemeyecektir.

MADDE 43
Müslüman-olmayan azınlıklara mensup Türk uyrukları, inançlarına ya da dinsel ayinlerine
aykırı herhangi bir davranışta bulunmaya zorlanamayacakları gibi, hafta tatili günlerinde
mahkemelerde hazır bulunmaları ya da kanunun öngördügü herhangi bir işlemi yerine
getirmemeleri yüzünden haklarını yitirmeyeceklerdir.
Bununla birlikte bu hüküm, söz konusu Türk uyruklarını, kamu düzeninin korunması için,
öteki Türk uyruklarına yükletilen yükümler dışında tutar anlamına gelmeyecektir.

MADDE 44
Türkiye, bu Kesimin bundan önceki Maddelerdeki hükümlerin, Türkiye’nin Müslümanolmayan azınlıklariyla ilgili oldugu ölçüde, Uluslararası nitelikte yükümler meydana
getirmelerini ve Milletler Cemiyetinin güvencesi [garantisi] altına konulmalarını kabul eder.
Bu hükümler, Milletler Cemiyeti Meclisinin çoğunluğunca uygun bulunmadıkça,
degiştirilemeyecektir. Ingiliz İmparatorluğu, Fransa, Italya ve Japon Hükümetleri, Milletler
Cemiyeti Meclisinin çogunluğunca razı olunacak herhangi bir değişikliği reddetmemeyi, İşbu
Andlaşma uyarınca kabul ederler.
Türkiye, Milletler Cemiyeti Meclisi üyelerinden her birinin, bu yükümlerden herhangi birine
aykırı herhangi bir davranişi ya da böyle bir davranışta bulunma tehlikesini Meclise sunmaya

yetkili olacağını ve Meclisin, duruma göre, uygun ve etkili sayacağı yolda davranabilecegini
ve gerekli görecegi yönergeleri [talimati] verebileceğini kabul eder.
Türkiye, bundan başka, bu maddelere ilişkin olarak, hukuk bakımından ya da uygulamada,
Türk Hükümetiyle imzacı öteki Devletlerden herhangi biri ya da Milletler Cemiyeti Meclisine
üye herhangi bir başka Devlet arasında görüs ayrılığı çıkarsa, bu anlasmazlığın, Milletler
Cemiyeti Misakinin 14 ncü Maddesi uyarınca Uluslararası nitelikte sayılmasını kabul eder.
Türk Hükümeti, böyle bir anlasmazlığın, öteki taraf isterse, Milletlerarası Daimi Adalet
Divanina götürülmesini kabul eder. Divanın kararı kesin ve Milletler Cemiyeti Misakinin 13
ncü maddesi uyarınca verilmiş bir karar gücünde ve değerinde olacaktır.

MADDE 45
Bu Kesimdeki hükümlerle, Türkiye’nin Müslüman-olmayan azınlıklarına tanınmiş olan
haklar, YUNANİSTAN’ca da, kendi ülkesinde bulunan Müslüman azınlığa tanınmıştır.
BÖLÜM III

MALI HÜKÜMLER

KESIM I

OSMANLI DEVLET BORCU

MADDE 46
İşbu Kesime ekli çizelgede belirtildigi üzere, Osmanlı Devlet Borcu [Düyun-u Umumiye-i],
Türkiye, 1921–1913 Balkan Savaşları sonucu olarak kendilerine Osmanla İmparatorluğundan
topraklar katılmış Devletler, İşbu Andlaşmanın 12 nci ve 15 nci Maddelerinde belirtilen
adalarla, bu Maddenin son fıkrasında belirtilen toprak parçası kendilerine bırakılmış olan
Devletler ve son olarak, İşbu Andlaşma uyarınca Osmanlı İmparatorluğundan ayrılmış Asya
toprakları üzerinde yeni kurulan Devletler arasında, İşbu Kesimde belirtilen şartlar içinde,
bölüstürülecektir. Bundan başka, yukarıda belirtilen bütün bu Devletler, 53 ncü Maddede
gösterilen tarihlerden baslayarak, Osmanlı Devlet Borcu hizmetlerinin ödenmesine ilişkin
Yıllık yükümlere [taksitlere] de, İşbu kesimde belirtilen şartlar içinde, katılacaklardir.
Türkiye, 53 ncü Maddede belirtilen tarihlerden baslayarak, öteki Devletlere yükletilmiş
katılma paylarından artik hiç bir biçimde sorumlu tutulmayacaktır.
1 Ağustos 1914 tarihinde Osmanlı eğemenliği altında olup, Türkiye’nin, İşbu Andlaşmanın 2
ncü Maddesinde saptanan sınırları dışında bulunan Trakya arazı, Osmanlı Devlet Borcunun
bölüstürülmesi konusunda, İşbu Andlaşma uyarınca Osmanlı İmparatorluğundan ayrılmış gibi
sayılacaktır.
MADDE 47
Osmanlı Devlet Borcu [Düyun-u Umumiye-i Osmaniye] Meclisi, İşbu Andlaşmanın
yürürlüğe girişinden baslayarak üç aylık bir süre içinde İşbu Kesime ekli çizelgenin (A)
Bölümünde yazılı borçlanmalara ilişkin olan ve ilgili Devletlerden her birine düsen Yıllık
taksitlerin tutarını, 50 nci ve 51 nci Maddelerde kabul edilmiş esaslara dayanarak saptayacak
ve bu tutarı sözü geçen Devletlere bildirecektir.
Bu Devletler, Osmanlı Borcu Meclisinin bu konudaki çalişmalarini izlemek üzere, İstanbul’a
temsilciler gönderebileceklerdir.

Osmanlı Devlet Borcu Meclisi, Bulgaristan ile yapılmış 27 Kasım 1919 tarihli Andlaşmanın
134 ncü Maddesinde öngörülen görevleri de yerine getirecektir.
İşbu bu Maddede yazılı ilkelerin uygulanmasi konusunda, ilgili taraflar arasında doğabilecek
her türlü anlaşmazlıklar, 1 nci fıkrada belirtilen bildirinin yapılması tarihinden baslayarak en
çok bir ay içinde, Milletler Cemiyeti Meclisinden atanmasi rica edilecek bir hakeme
sunulacak ve bu hakem, en çok üç aylık bir süre içinde kararini verecektir. Hakemin kararları
kesin olacaktır. Anlasmazligin sözü geçen hakeme sunulmus olması, Yıllık taksitlerin
ödenmesini geciktirmeyecektir.

MADDE 48
İşbu Kesime ekli çizelgenin (A) Bölümünde gösterilen Osmanlı Devlet Borcunun aralarında
bölüstürülecegi, Türkiye’den başka Devletler, 47 nci Maddede öngörülen aylık taksitlerden
her birine düsen pay konusunda, 47 nci Madde uyarınca kendilerine yapılacak bildiri
gününden baslayarak üç aylık bir süre içinde, Osmanlı Devlet Borcu Meclisine, kendi
paylarının güvence altına alinması için yeterli sağlancalar [karşılıklar, rehinler] vereceklerdir.
Bu sağlancalar yukarıda belirtilen süre içinde gösterilmemiş olursa, ya da bu sağlancalarin
uygun olup olmadigi konusunda anlaşamzlık çikarsa, İşbu Andlaşmanın Imzacısı
Devletlerden herhangi birince, Milletler Cemiyeti Meclisine basvurulabilecektir.
Milletler Cemiyeti Meclisi, sağlanca olarak ayrılan gelirlerin toplanmasini, aralarında borcun
bölüstürülmüs olduğu, Türkiye dışındaki Devletlerde bulunan Uluslararası maliye örgütlerine
emanet edebilecektir. Milletler Cemiyeti Meclisinin kararlari kesin olacaktır.
MADDE 49
Ilgili Devletlerden her birine düsecek yıllık taksitler tutarının 47 nci Madde hükümleri
uyarınca kesin olarak saptanmasina girişilecegi günden baslayarak bir aylık bir süre içinde,
İşbu Kesime ekli çizelgenin (A) Bölümünde gösterilen Osmanlı Devlet Borcunun nominal
anaparasinin bölüstürülme yol ve yöntemlerini saptamak üzere, Paris’de bir Komisyon
toplanacaktir. Bu bölüstürme, yıllık taksitlerin bölüstürülmesi için kabul edilen oranlara göre,
borçlanma sözlesmeleriyle İşbu Kesimin hükümleri göz önünde tutularak, yapılacaktır.
1 nci fıkrada öngörülen Komisyon, Türk Hükümetinin bir temsilcisiyle, Osmanlı Devlet
Borcu Meclisinin temsilcilerinden, Birlestirilmiş Borç ve Ikramiyeli Türk Tahvilleri [Düyun-u
Muvahhide ve Ikramiyeli Türk Tahvilati, la Detta unifiYe et les Lots turc] dışında kalan
Osmanlı Devlet Borcunun bir temsilcisinden ve ilgili Devletlerden her birinin atayabilecegi
birer temsilciden kurulacaktır. Komisyonda görüs birliğine varılamayacak bütün sorunlar, 47
nci Maddenin 4 ncü fıkrasında öngörülen hakeme sunulacaktır.
Türkiye, kendi payıni temsil etmek üzere yeni borç senetleri çikarmaya karar verirse, Borç
anaparasının bölüstürülmesi, önce, Türkiye bakımından, Türk Hükümetinin temsilcisinden,
Osmanlı Devlet Borcu temsilcisinden ve Birlestirilmiş Borç ve Ikramiyeli Türk Tahvilleri
dışındaki borcun temsilcilerinden kurulu bir Komitece yapılacaktır. Yeni çıkartılmış borç
senetleri Komisyona teslim edilecektir; Komisyon da, bunların, bir yandan Türkiye’nin
aklanmış [ibra edilmiş] olduğunu, öte yandan da borç senetlerini ellerinde bulunduranların,
Osmanlı Devlet Borcundan kendilerine bir pay düsen öteki Devletlere karşı haklarını göz
önünde tutarak, borç senetlerini ellerinde bulunduranlara verilmesini sağlayacaktir. Osmanlı
Devlet Borcundan her Devlete düsecek payı temsil etmek üzere çikartılacak senetler, Bağıtlı
Yüksek Tarafların ülkelerinde, her türlü damga resimlerinden ya da bu senetlerin
çıkartılmasınin yol açabilecegi her çeşit vergilerden bagişik tutulacaktir.
Ilgili Devletlerden her birine düsecek Yıllık taksitlerin ödenmesi, İşbu Maddenin, nominal
anaparanın bölüştürülmesine ilişkin hükümleri yüzünden, ertelenmeyecektir.

MADDE 50
Yıllık taksitlerin 47 nci Maddede öngörülen bölüstürülmesi ile, Osmanlı Devlet Borcu
[Düyun-u Umumiye-i Osmaniye] nominal anaparanın 49 ncu Maddede sözü edilen
bölüstürülmesi, aşağıdaki gibi yapılacaktir:
(1) 17 Ekim 1912 tarihinden önce borçlanmalar ve onlara ilişkin yükümler, 1912–1913
Balkan Savaşlarından sonraki durumda Osmanlı İmparatorluğu ile Balkan Savaşları
sonucunda Osmanlı İmparatorluğundan toprak almiş Balkan Devletleri ve İşbu Andlaşmanın
12 nci Maddesinde belirtilen adalar kendilerine verilmiş olan Devletlerarasında
bölüstürülecektir; bu savaşlara son veren Andlaşmalarin ya da sonradan yapılan
Andlaşmalarin yürürlüğe girişlerinden bu yana meydana gelen ülke değişiklikleri de göz
önünde tutulacaktır.
(2) Bu ilk bölüstürmeden sonra, Osmanlı İmparatorluğunun üzerinde kalmış borçlanmalarin
ve onlara ilişkin yıllık taksitlerin, 17 Ekim 1912 ile 1 Kasım 1914 tarihi arasında, Osmanlı
İmparatorluğunun yapmış olduğu borçlanmaların ve bunlara ilişkin taksitlerin ertelenmesiyle
artmış olan geri kalan parçası [bakiyesi], Türkiye ile bu Andlaşma uyarınca kendilerine
Osmanlı İmparatorluğundan toprak katilmiş Asya’da yeni kurulmus Devletler ve bu
Andlaşmanın 46 nci Maddesinde belirtilen toprağin kendışıne verilmiş bulundugu Devlet
arasında bölüstürülecektir.
Anaparanın bölüstürülmesi, İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girişi tarihinde her borçlanmanin
anaparasinin tutarı üzerinden yapılacaktir.
MADDE 51
50 nci Maddede öngörülen bölüstürme sonucu olarak, Osmanlı Devlet Borcu’nun [Düyun-u
Umumiye-i Osmaniye’nin] Yıllık borçlarindan, ilgili her Devlete düsen pay söyle
saptanacaktir:
(1) 50 nci Maddenin lik fıkrasında öngörülen bölüstürme için, önce, 12 nci ve 15 nci
Maddelerde belirtilen adalar ile Balkan Savaşları sonucunda Osmanlı İmparatorluğundan
ayrılmış topraklarin tümüne düsen payın saptanmasina girişilecektir. Bu payın 50 nci
Maddenin 1 nci parağrafı hükümleri uyarınca bölüstürülmesi gereken yıllık taksitler toplam
tutarına göre tutarı, yukarıda sözü geçen adalarla topraklarin, birlikte hesaplanan ortalama
genel gelirinin, Osmanlı İmparatorluğunun 1910–1911 ve 1911–1912 mali yılları içindeki 1907 yilinda konulmus ek gümrük vergisi gelirini de kapsamak üzere- ortalama genel gelirine
olan oranina eşit oranda olacaktır.
Böylece saptanan tutar, daha sonra, bir önceki fıkrada öngörülen topraklar kendilerine
verilmiş bulunan Devletlerarasında bölüstürülecektir; bu işlem üzerine, sözü geçen
Devletlerin her birine düsen payın, aralarinda bölüsülen toplam tutara göre orani, Balkan
Savaşları sonucunda Osmanlı İmparatorluğundan ayrılmış bütün topraklar ile 12 nci ve 15 nci
Maddelerde belirtilen adalarin -1910–1911 ve 1911–1912 mali yılları içindeki- genel ortalama
geliri oraniyla ayni oranda olacaktır. Bu fıkrada öngörülengelirlerin hesaplanmasinda, gümrük
vergi gelirleri dikkate alınmayacaktır.
(2) 46 nci Maddenin son fıkrasında belirtilen topragi da kapsamak üzere, İşbu Andlaşma
uyarınca Osmanlı İmparatorluğundan ayrılan topraklara gelince, ilgili Devletlerden her birine
düsen payın, 50 nci Maddenin 2 nci fıkrası hükümleri uyarınca bölüstürülecek Yıllık
taksitlerin toplam tutarına göre tutarı, ayrılan topraklarin ortalama gelirinin 1910–1911 ve
1911–1912 mali yılları içindeki -1907 yilinda konulmus ek gümrük vergisi gelirini de
kapsamak üzere- Osmanlı İmparatorluğunun, 1 nci paragrafta belirtilen topraklarla adalarin
payınin düsülmesinden sonraki ortalama toplam gelirine olan oranina eşit oranda olacaktır.

MADDE 52
İşbu Kesime baglı çizelgenin (B) Bölümünde öngörülen öndelikler [avanslar], Türkiye ile 46
nci Maddede belirtilen öteki Devletlerarasında, aşağıdaki şartlar içinde bölüstürülecektir:
(1) Çizelgede gösterilen ve 17 Ekim 1912 tarihinde varolan öndeliklerin, İşbu Andlaşmanın
yürürlüğe konulmasi tarihinde ödenmemiş bulunan anaparası varsa, İşbu anapara ile bunun,
53 ncü Maddenin birinci fıkrasında belirtilen tarihlerden bu yana birikmiş faizleri ve bu
tarihlerden sonra yapılmış bulunan ödemeler, 50 nci maddenin birinci parağrafı ile 51 nci
maddenin birinci parağrafı hükümleri uyarınca bölüstürülecektir.
(2) Bu ilk bölüstürmeden sonra, Osmanlı İmparatorluğu üzerinde kalan borçlara ve bu
Imparatorlukça 17 Ekim 1912 ve 1 Kasım 1914 tarihleri arasında alınmış ve çizelgede
gösterilen öndeliklere gelince, İşbu Andlaşmanın yürürlüğe giriş tarihinde ödenmemiş
anapara varsa, bu anapara ile bunun, 1 Mart 1920 tarihine kadar birikmiş faizleri ve bu
tarihten sonra yapılmış ödemeler, 50 nci Maddenin 2 nci parağrafı ile 51 nci Maddenin 2 nci
parağrafı hükümleri uyarınca bölüstürülecektir.
Osmanlı Devlet Borcu Meclisi, söz konusu öndeliklerden [avanslardan] ilgili Devletlerden her
birine düsen payın tutarını, İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden baslayarak üç aylık bir
süre içinde saptayacak ve bu tutarı söz konusu Devletlere bildirecektir.
Türkiye’den başka Devletlerin borçlu tutulduklari paralar, bu Devletlerce, Osmanlı Devlet
Borcu Meclisine ödenecek, ya da Türkiye’nin bu Devletler hesabina gerek faiz gerekse borcun
karşıligi olarak ödemiş bulundugu para tutarına eşit bir tutarı buluncaya kadar, Türk
Hükümeti hesabına gelir yazılacaktır.
Bir önceki fıkrada öngörülen ödemeler, İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden baslayarak
Yıllık bes eşit taksitle yapılacaktir. Söz konusu ödemelerin Osmanlı İmparatorluğunun
alacaklılarına yapılacak parçası, öndeki sözlesmelerinde sart kosulan faizleri de kapsayacak
ve Türk Hükümetine düsen parçasi ise faizsiz ödenecektir.
MADDE 53
Balkan Savaşları sonucunda Osmanlı İmparatorluğundan ayrılan topraklari kendilerine katmış
olan Devletlerce ödenmesi gereken, İşbu Kesime ekli çizelgenin (A) Bölümünde belirtilmiş
bulunan Osmanlı Devlet Borcu borçlanmalarının Yıllık taksitleri, bu topraklarin sözü geçen
Devletlere katılmasını sağlamış bulunan Andlaşmalarin yürürlüğe giriş tarihinden baslayarak,
ödenmesi gerekli duruma gelecektir. 12 nci Maddede belirtilen adalara ilişkin yıllık taksit
1/14 Kasım 1914 den baslayarak ve 15 nci Maddede belirtilen adalara ilişkin yıllık taksit de
17 Ekim 1912 den baslayarak ödenmesi gerekli duruma gelecektir.
İşbu Andlaşma uyarınca, Osmanlı İmparatorluğundan ayrılan Asya’daki topraklar üzerinde
yeni kurulmus Devletlerin ve 46 nci Maddenin son fıkrasında belirtilen toprağı kendisine
katan Devletin borçlu oldukları yıllık taksitler, 1 Mart 1920 tarihinden başlayarak ödenmesi
gerekli duruma gelecektir.
MADDE 54
İşbu Kesime ekli çizelgenin (A) Bölümünde sayılan 1911–1912 ve 1913 yılları Hazine
Tahvilleri (Bons de TrYsor), sözleşmelerinde öngörülen ödeme tarihlerinden başlayarak on
yil içinde, kararlaştırılmış faizleriyle birlikte ödeneceklerdir.

MADDE 55
Aralarinda Türkiye de bulunmak üzere 46 nci Maddede belirtilen Devletler, işbu kesime ekli
çizelgenin (A) Bölümünde gösterildigi üzere Osmanlı Devlet Borcundan kendilerinde düsen
ve 53 ncü Maddede belirtilen tarihlerden baslayarak ödenmesi gerekirken ödenmemiş bulunan
yıllık taksitlerin tutarını Osmanlı Devlet Borcu Meclisine ödeyeceklerdir. Bu ödeme, İşbu
Andlaşmanın yürürlüğe giriş tarihinden baslayarak, eşit yirmi taksitle, faizsiz yapılacaktır.
Türkiye’den başka Devletlerin Osmanlı Devlet Borcu Meclisine ödedikleri yıllık taksitler,
Borç Meclisince, söz konusu Devletler hesabina Türkiye’nin ödemiş olduğu para tutarını
buluncaya kadar, Türkiye’nin borçlu kalabileceği gecikmiş taksitler hesabından düsülecektir.
MADDE 56
Bundan böyle, Osmanlı Devlet Borcu Yönetim Meclisinde, ellerinde borç senetleri
bulunduran Almanların, Avusturya’lılarin ve Macarların temsilcileri [vekilleri] bulunmayacaktır.
MADDE 57
Osmanlı Devlet Borcu borçlanmalarıyla faizlerine ve karşıligi Mısır vergisi ile sağlanmiş olan
1855, 1891 ve 1894 borçlanmalarına ilişkin faizsiz kuponların sunulmasina ilişkin süreler ile
sözü geçen borçlanmalardan ad çekme vurmus olan borç senetlerinin ödenmek üzere sunulma
süreleri, Yüksek Bağıtlı Taraflar ülkesinde 29 Ekim 1914 tarihinden baslayarak İşbu
Andlaşmanın yürürlüğe girişini izleyecek üç ayın sona ermesine kadar ertelenmiş sayılacaktır.
KESIM II
ÇEŞİTLI HÜKÜMLER
MADDE 58
Bir yandan Türkiye ve öte yandan (YUNANİSTAN dışında) öteki Bağıtlı Devletler, bu
Devletlerle (tüzel kişileri de kapsamak üzere) uyruklarının, 1 Ağustos 1914 tarihiyle İşbu
Andlaşmanın yürürlüğe giriş tarihi arasındaki süre boyunca uğramış oldukları gerek savaş
eylemleri, gerekse zoralı, haciz, dilediğ gibi kullanma ve elkoyma tedbirlerinden doğn kayı ve
zararlardan dolayi her türlü parasal iştemde bulunanma hakkında krşılıklı olarak vazgeçerler.
Bununla birlikte, yukarıdaki hüküm, İşbu Andlaşmanın II ncü Bölümünde (Ekonomik
hükümleri) öngören hükümlere halel getirmeyecektir.
Türkiye, Almanya ile yapılmış 28 Haziran 1919 tarihli Barış Andlaşmasının 259 ncu
Maddesinin birinci fıkrası ve Avusturya ile yapılmış 10 Eylül 1919 tarihli Barış Andlaşması
210 ncu Maddesinin birinci fıkrası uyarınca, Almanya ile Avusturya’nin geçirmiş [transfer
etmiş] olduklari altın paralar üzerindeki her türlü haktan, (YUNANİSTAN dışında) öteki
Bağıtlı Devletler yararına vazgeçer.
Sürüme [tedavüle] çikarilan birinci tertip Türk Kâğıt paralarina ilişkin olarak, gerek 20
Haziran 1331 (3 Temmuz 1915) tarihli sözlesme, gerekse söz konusu Kâğıt paraların
arkasinda yazılı metin uyarınca, Osmanlı Devlet Borcu Meclisine yükletilmiş bütün ödeme
yükümleri geçersiz sayılmıştir.
Bunun gibi, Türkiye, Osmanlı Hükümetince Ingiltere’ye işmarlanmiş ve Ingiliz Hükümetince
1914 de elkonmus olan savaş gemileri için ödenmiş bulunan paranın geri verilmesini Ingiliz
Hükümetinden ya da Ingiliz uyruklarından iştememegi kabul eder ve bu yüzden her türlü
iştemde bulunmaktan vazgeçer.

MADDE 59
YUNANİSTAN, Anadolu’da, savaş yasalarına aykırı olarak, Yunan ordusu ya da Yunan
yönetiminin eylemleriyle işlenmiş zararlari onarma yükümünü kabul eder.
Öte yandan, Türkiye, YUNANİSTAN’in, savaşın uzamasindan ve savaş sonuçlarindan dogan
mali durumunu dikkate alarak, onarımlar karşıligi olarak, Yunan Hükümetine karşı
yöneltebileceği her türlü zarar-giderim işteminde kesinlikle vazgeçer.
MADDE 60
Gerek Balkan Savaşları sonucu olarak gerekse İşbu Andlaşma ile kendilerine Osmanlı
İmparatorluğundan bir toprak parçasi ayrılmış ya da ayrılan Devletler, Osmanlı
İmparatorluğunun bu toprak parçasinda bulunan her türlü taşınır ve taşınmaz Malları,
herhangi bir karşılık ödemeksizin, edinmiş olacaklardir.
Şurası kararlaştırılmıştır ki, 26 Ağustos 1324 (8 Eylül 1908) ve 20 Nisan 1325 (2 Mayıs 1909)
tarihli Iradelerde, Hazine-i Hassa’dan (Lişte civile) Devlete geçirilmesi buyrulmus olan taşınır
ve taşınmaz mallarla, 30 Ekim 1918’de, bir kamu hizmeti yararına Hazine-i Hassa’ca yönetilen
mallar, sözü geçen Devletler Osmanlı İmparatorluğunun yerini almiş olduklarindan ve bu
mallar üzerinde kurulmus bulunan Vakiflarin geçerli tanınması şartıyla, bir önceki fıkrada
belirtilen taşınır ve taşınmaz Malların kapsami içinde bulunmaktadırlar.
Gerek Balkan Savaşları sonucu olarak, gerek daha sonra YUNANİSTAN’a geçmiş eski
Osmanlı İmparatorluğu topraklarinda bulunan ve Hazine-i Hassa’dan Devlete geçmiş taşınır
ve taşinmaz mallar konusunda, Türk Hükümeti ile Yunan Hükümeti arasında çıkan
anlaşmazlık, 1/14 Kasım 1913 tarihli Atina Andlaşmasına ekli özel bir protokol uyarınca
yapılacak bir hakemlik sözlesmesine göre, La Haye’de bir hakemlik mahkemesine
götürülücektir.
İşbu Maddenin hükümleri, Hazine-i Hassa adına yazıtlı bulunan ya da Hazine-i Hassa’ca
yönetilen ve bu Maddenin 2 nci ve 3 ncü fıkralarında öngörülmeyen taşınır ve taşınmaz
Malların hukuksal niteligini degiştirmeyecektir.
MADDE 61
Türk sivil ya da askeri emeklilik maasindan yararlananlardan, İşbu Andlaşma uyarınca
Türkiye’den başka bir Devletin uyrukluğuna geçmiş bulunanlar, emeklilik maaşlarına ilişkin
olarak Türk Hükümetine karşı herhangi bir iştemde bulunamayacaklardir.
MADDE 62
Türkiye, Almanya ile Versailles’de 28 Haziran 1919 tarihinde yapılmış Barış Andlaşmasının
261 nci Maddesi ve Avusturya ile 10 Eylül 1919 da, Bulgaristan ile 27 Kasım 1919 da ve
Macaristan ile 4 Haziran 1920 de yapılmış Barış Andlaşmalarinin bu konuyla ilgili maddeleri
uyarınca, Almanya, Avusturya, Bulgaristan ve Macaristan’in, Türkiye’den olan bütün
alacaklarının [Bağıtlı Devletlere] geçirilmesini [transferini] kabul eder.
Bağıtlı öteki Devletler, bu yüzden Türkiye’ye düsen borçlardan Türkiye’yi aklanmış [ibra
edilmiş] saymayı razı olurlar.
Türkiye’nin, Almanya, Avusturya, Bulgaristan ve Macaristan’dan olan alacakları da sözü
geçen Bağıtlı Devletlere geçirilmiştir.

MADDE 63
Türk Hükümeti, öteki Bağıtlı Devletlerle görüs birliği içinde, savaştan sonra Almanya’dan
Türkiye’ye gönderilecek malların tutarına karşılık olarak, Alman Hükümetince sürüme
çikartilmiş Kâğıt paralari belli bir kambiyo değeri üzerinden kabul edecegi konusunda girmiş
oldugu yükümlerden Alman Hükümetini aklanmış [kurtulmus, ibra edilmiş] saydığını bildirir.
BÖLÜM III
EKONOMIK HÜKÜMLER
MADDE 64
Bu Bölümde, “Müttefik Devletler” (Puişsances alliYes) terimi, Türkiye’den başka bağıtlı
Devletler anlamina gelmektedir; “Müttefik uyrukları” (ressortişsants alliYes) terimi,
Türkiye’den başka bağıtlı Devletlerin uyrukluğunda bulunan ya da bu Devletlerin
koruyuculugu (protectorat) altında bulunan bir Devletin ya da bir ülkenin uyrukluğunda olan
gerçek kişileri, dernekleri ve kurumlari kapsamaktadır.
Bu Bölümün, sözü geçen “Müttefik uyrukları”na ilişkin hükümleri, Müttefik Devletlerin
uyrukluğunda bulunmamakla birlikte, bu Devletlerin olgusal [fiili] korumasindan (protection)
yararlanmış bulunmaları yüzünden, Osmanlı makamlarınca kendilerine Müttefik uyrukları
gibi işlem yapılmış ve bu yüzden de zarar görmüs olan kimselere de uygulanacaktır.
KESIM I
MALLAR, HAKLAR VE ÇIKARLAR
MADDE 65
İşbu Andlaşmanın yürürlüğe giriş tarihinde Türk egemenliği altında kalmiş bir ülkede bugün
de bulunup kimligi ortaya konulabilecek ve 29 Ekim 1914 tarihinde Müttefiklerin uyruğu olan
kimselere ait mallar, haklar ve çıkarlar, bulundukları durumlarıyla, derhal hak sahiplerine geri
verilecektir. Karşılıklı olarak, 29 Ekim 1914 tarihinde Müttefik Devletlerin egemenliği ya da
koruyuculuğu altına konulmus ülkelerde ya da Balkan Savaşlarından sonra Osmanlı
İmparatorluğundan ayrilarak bugün sözü geçen Devletlerin egemenliği altına konulmus
ülkelerde bulunup da Türk uyruklarına ait olan mallar, haklar ve çıkarlar, derhal hak
sahiplerine geri verilecektir. İşbu Andlaşma uyarınca Osmanlı İmparatorluğundan ayrılmış
ülkelerde bulunan ve Müttefik Devletler makamlarınca tasfiye konusu yapılmış ya da başka
herhangi olaganüstü tedbirler uygulanmış, Türk uyruklarına ait olan mallar, haklar ve çıkarlar
konusunda da bu hüküm uygulanacaktır.
İşbu Andlaşma uyarınca Osmanlı İmparatorluğundan ayrılmış bir ülkede bulunup, Osmanlı
Hükümetince uygulanan kural-dışı [istisnai] bir savaş tedbirine konu olduktan sonra, bu
ülkede yetkilerini [otoritesini] kullanan Bağıtlı Yüksek Tarafların simdi elinde bulunan
mallardan kimligi ortaya konulabilecek olanlar, bulunduklari durumlariyla, mesru maliklerine
geri verilecektir. Bu ülkede yetkilerini [otoritesini] kullanan Bağıtlı Devletçe tasfiye edilmiş
taşınmaz mallar konusunda da ayni işlem yapılacaktir. Özel kişiler arasında bunlar dışında
kalan işlemler, yetkili yerel mahkemelere sunulacaktır.
İştenmiş Malların kimin olduğu ya da bunların geri verilişi konusunda ortaya çıkacak her türlü
anlaşmazlıklar, bu Bölümün V nci Kesiminde öngörülen Hakemlik Karma Mahkemesine
sunulacaktır.

MADDE 66
64 nci Maddenin 1 nci ve 2 nci fıkralarindaki hükümleri yürürlüğe koymak için, Bağıtlı
Yüksek Taraflar, en hizli bir yönetim süreci uygulayarak, maliklerin rızası olmaksızın konmus
olabilecek her türlü yükümlerden ya da yararlanma haklarından arınmış olarak, maliklere,
Mallarıni, haklarını ve çıkarlarını geri verdireceklerdir. Malları, hakları ve çıkarları, bu geri
verdirmeyi yaptıracak olan Hükümetten dolaylı ya da dolaysız olarak edinmiş olan ve bu geri
vermeden zarara uğramış bulunabilecek üçüncü kişilerin zararlarını gidermekle, geri
verdirmeyi yaptıran Hükümet yükümlü olacaktır. Bu zarar-giderim konusunda ortaya
çikabilecek olan anlaşmazlıklarin çözümünde ortak (genel) hukuk mahkemeleri yetkili
olacaklardir.
Bütün öteki durumlarda, zarar-giderimde bulunmalari gerekenlere karşı, zarara uğramış
üçüncü kişilerin dava açma hakları olacaktır.
Bu amaçla, Bağıtlı Yüksek Taraflarca, düşman mallarına, haklarına ve çakarlarina ilişkin
olarak alınmış bütün kullanim (geçirim) işlemleri ya da başka olaganüstü savaş tedbirleri henüz tamamlanmamış bir tasfiye söz konusu ise- derhal kaldirilacak ve durdurulacaktir.
İştemde bulunan maliklerin Malları, hakları ve çıkarları-bunların sahipleri belli olur olmazderhal geri verilerek, bu işlemler yerine getirilecektir.
Geri verilmesi 65 nci Maddede öngörülen mallar, haklar ve çıkarlar, İşbu Andasmanin imzasi
tarihinde Bağıtlı Yüksek Taraflardan birinin yetkili makamlarınca tasfiye edilmiş bulunursa,
bu Bağıtlı Taraf, tasfiye tutarını, Malların, hakların ve çıkarların maliklerine ödeyerek, geri
verme yükümünden aklanmış [kurtulmus, ibra edilmiş] olacaktır. Malikin basvurmasi üzerine,
Hakemlik Karma Mahkemesi, tasfiyenin haklı bir değeri tutturacak kosullar altında
yapılmamış oldugu kanişında bulunursa, bu Mahkeme, taraflar anlasamazlarsa, tasfiyeden
elde edilen geliri, hakgözetirlige uygun görecegi ölçüde arttırabilecektir. Söz konusu mallar,
haklar ve çıkarlar, malikleriyle yapılmış anlasmadan ya da yukarıda öngörülen Hakemlik
Karma Mahkemesinin kararından sonra iki ay içinde ödeme yapılmamışsa, geri verilecektir.
MADDE 67
Bir yandan YUNANİSTAN, Romanya, Sırp-Hırvat-Sloven Devleti ve öte yandan Türkiye,
Türkiye ülkesinde ve Karşılıklı olarak, YUNANİSTAN, Romanya ve Sırp Hırvat-Sloven
Devleti ülkelerinde, ordularinca ya da yönetim makamlarınca elkonmus, haczedilmiş ve
geçici olarak elkonulmus olup da simdi de bu ülkede bulunan her türlü taşınır Malların kendi
ülkelerinde aranmasini ve bulunanlarin geri verilmesini, gerek uygun düsen yönetim tedbirleri
alarak, gerekse bunlara ilişkin bütün belgeleri teslim ederek, kolaylastiracaktır.
Bu araştırma ve geri verme, Almanya, Avusturya-Macaristan ve Bulgaristan ordularinca
makamlarınca, YUNANİSTAN, Romanya ve Sırp-Hırvat-Sloven Devleti ülkesinde
haczedilmiş ya da geçici olarak elkonulmus ve Türkiye’ye ya da Türk uyruklarına geçirilmiş
mallarla, YUNANİSTAN, Romanya ve Sırp-Hırvat-Sloven Devleti ordularinca Türk
ülkesinde elkonularak ya da haczedilerek YUNANİSTAN’a, Romanya’ya ya da Sırp-HırvatSloven Devletine ya da bunların uyruklarına geçirilmiş mallar için de uygulanacaktır.
Bu araştırmalara ve geri vermelere ilişkin işlemler [dilekçeler], İşbu Andlaşmanın yürürlüğe
giriş tarihinden baslayarak altı aylık bir süre içinde sunulacaktır.
MADDE 68
Türkiye’de Yunan ordusunca işgal olunan bölgelerde, bir yandan Yunan makamlari ve
yönetimleri ile öte yandan Türk uyrukları arasında yapılmış sözlesmelerden dogan borçlar, bu
sözlesmelerde öngörülen şartlar içinde, Yunan Hükümetince ödenecektir.

MADDE 69
1922–1923 mali yilindan önceki mali yıllar için, Müttefiklerin uyruklarından ya da bunların
Mallarından, Müttefik uyruklarının ve mallarının 1 Ağustos 1914’de yararlandiklari statü
uyarınca baglı kılınmamış bulunduklari hiç bir vergi resim ya da ek-resim (vergi)
alınmayacaktır.
1922–1923 mali yilindan önceki mali yıllar için, 15 Mayıs 1923’den sonra para alınmış
bulunuyorsa, İşbu Andlaşma yürürlüğe girer girmez, bu paralar hak sahiplerine geri
verilecektir.
15 Mayıs 1923 den önce alınmış paralar için hiç bir basvurmada bulunulamayacaktır.
MADDE 70
65 nci, 66 nci ve 69 ncu Maddelere dayandırılacak işlemlerin, İşbu Andlaşmanın yürürlüğe
konulusundan baslayarak yetkili makamlara altı ay içinde ve anlasmaya varılamazsa,
Hakemlik Karma Mahkemesine onsekiz aylık bir süre içinde sunulmus olmaları
gerekmektedir.
MADDE 71
Ingiliz İmparatorluğu, Fransa, Italya, Romanya ve Sırp-Hırvat-Sloven Devleti ya da bunların
uyrukları, kendi Malları, hakları ve çıkarlarına ilişkin olarak, 19 Ekim 1914 tarihinden önce
Osmanlı Hükümetine işlemlerde bulunmus ya da dava açmiş olduklarindan, İşbu Kesimin
hükümleri, sözü geçen işlemleri ya da davaları hiç bir zaman etkileyemecektir. Ingiliz
İmparatorluğu, Fransa, Italya, Romanya ve Sırp-Hırvat-Sloven Hükümetlerine Osmanlı
Hükümetince ya da Osmanlı uyruklarınca sunulmus işlemlere ya da açilmiş davalara da ayni
işlem uygulanacaktır. Bu işlemler ya da davalar, Türk Hükümetiyle İşbu Maddede belirtilen
öteki Hükümetlere karşı, Kapitülasyonlara son verilmiş oldugu göz önünde tutularak,
kovusturulacaktir.
MADDE 72
İşbu Andlaşma uyarınca Türk kalan topraklarda, Almanya’ya, Avusturya’ya, Macaristan’a ve
Bulgaristan’a ya da bunların uyruklarına ait olup da, İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden
önce Müttefik Hükümetlerce elkonulmus ya da işgal edilmiş olan mallar, haklar ve çıkarlar,
[Müttefik] Hükümetlerle Almanya, Avusturya, Macaristan ve Bulgaristan Hükümetleri ya da
ilgili uyrukları arasında anlasmalarin (düzenlemelerin) yapılmasına kadar, Müttefik
Hükümetlerin elinde kalacaktir. Bu mallar, haklar ve çıkarlar tasfiye edilmişlerse, yapılmış
tasfiyelerin geçerli oldugu dogrulanmiştir.
İşbu Andlaşma uyarınca Türkiye’den ayrılan topraklarda, Almanya’ya, Avusturya’ya,
Macaristan’a ve Bulgaristan’a ya da bunların uyruklarına ait Malları, hakları ve çıkarları, söz
konusu ülkelerde yetkilerini [otoritelerini] kullanan Hükümetler, İşbu Andlaşmanın yürürlüğe
konulusundan baslayarak altı ay içinde, tasfiye edilebileceklerdir.
Daha önce yapılmış ya da yapılmamış olsun, tasfiyelerden elde edilen para, tsafiye edilmiş
mallar Almanya, Avusturya, Macaristan ya da Bulgaristan Devletlerinin mülkiyetinde ise,
ilgili devletle yapılmış Barış Andlaşmasının kurmus oldugu Onarımlar Komisyonuna
[Tamirat Komisyonuna, La Commişsion des RYparations] ödenecektir. Tasfiye edilen mallar
özel kişilerin ise, tasfiyeden elde edilen para, doğrudan doğruya Malların sahiplerine
ödenecektir.
İşbu Maddenin hükümleri, Osmanlı anonim ortaklarina [sirketlerine] uygulanmayacaktır.
Türk Hükümeti, İşbu Maddede öngörülen tedbirlerden hiç bir biçimde sorumlu olmayacaktır.

KESIM II
SÖZLEŞMELER VE SÜRE AŞIMLARI
MADDE 73
82 nci Maddede tanimlandigi biçimde, sonradan düşman durumuna girmiş bulunan taraflar
arasında ve bu Maddede belirtilmiş tarihten önce yapılmış, aşağıdaki kategorilere giren
sözlesmeler (contrats), bu sözlesmelerin kapsadığı hükümlerle İşbu Andlaşmanın hükümleri
saklı tutulmak şartıyla, yürürlükte kalacaklardır:
a) Teslim işlemi 82 nci Maddenin hükümleri uyarınca tarafların düşman durumuna
girmelerinden önce gerçekten yapılmış bulunan, taşınmaz malların satışına ilişkin sözlesmeler
– asıl satış işlemi usulüne uygun olarak gerçeklestirilmiş olmasa bile;
b) Özel kişiler arasında yapılmış kiralama, kiraya verme sözlesmeleriyle, kira vaadi
sözlesmeleri;
c) Madenlerin, ormanlarin ve tarim topraklarinin işletilmesine ilişkin olarak, özel kişiler
arasında yapılmış sözlesmeler;
d) Ipotek, teminat ve emanet konusunda sözlesmeler;
e) Ortaklıkların kurulmasına ilişkin sözlesmeler; bu hüküm, yönetildikleri kanun uyarınca,
ortaklarin kişiliginden ayri bir kişilik olusturmayan kollektif ortaklıklara (partnerships)
uygulanmaz;
f) Özel kişiler le ya da ortaklıklarla, Devlet, vilâyetler, belediyeler ya da bunlara benzer
yönetim tüzel kişileri arasında, herhangi bir konuda, yapılmış sözlesmeler;
g) Aile durumuna [statüsüne] ilişkin sözlesmeler;
h) Her çeşit bağışlara, [hibe ve teberrulara, à des donations ou à des libYralitYs] ilişkin
sözlesmeler.
İşbu Madde, sözlesmelerle, yapıldıkları sıradaki değerlerinden başka bir değer verdiğine
amacıyla öne sürülemeyecektir.
İşbu Madde, ayrıcalık [imtiyaz] sözlesmelerine uygulanmayacaktır.
MADDE 74
Sigorta sözlesmelerine, İşbu Kesimin Ek’inde öngörülen hükümler uygulanacaktır.
MADDE 75
73 ncü ve 64 ncü Maddelerde sayılan sözlesmelerle, ayrıcalık [imtiyaz] sözlesmeleri dışında,
sonradan düşman durumuna girmiş kimseler arasında, tarafların düşman durumuna girmeleri
tarihinden önce yapılmış olan sözlesmeler, bu tarihten baslayarak sona erdirilmiş sayılacaktır.
Bununla birlikte, sözlesmenin taraflarından her biri, gerekirse, öteki tarafa, sözlesmenin
yapildigi tarihte yürürlükte tutulması iştenilen andaki kosullar arasındaki farkı karşılayacak
bir zarar -giderim [tazminat] ödenmesi şartıyla, İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden
baslayarak üç aylık bir sürenin geçişine kadar, öteki taraftan, bu sözlesmenin uygulanmasını
isteyebilecektir. Bu zarar-giderim, taraflar kendi aralarinda anlasamazlarsa, Hakemlik Karma
Mahkemesince saptanacaktır.
MADDE 76
İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden önce, 73 ncü Maddeden 75 nci Maddeye kadar olan
Maddelerde belirtilen sözlesmelerde, ödemede kullanacak para ya da kambiyo değeri
konusundaki sözlesmeleri de kapsamak üzere, özellikle bu sözlesmelerin sona erdirilmesine,
yürürlükte tutulmasına, uygulama şartlarına ya da bu sözlesmelerde yapılacak değişikliklere
ilişkin olarak, taraflar arasında yapılmış bütün işlemlerin geçerli olduğu doğrulanir.

MADDE 77
30 Ekim 1918 tarihinden sonra, Müttefik uyruklarıyla Türk uyrukları arasında yapılmış
sözlesmeler geçerli kalmaktadırlar; bunlara genel (ortak) hukuk kuralları uygulanir.
30 Ekim 1918 tarihinden sonra, 16 Mart 1920 tarihine kadar İstanbul Hükümetiyle usulüne
uygun olarak yapılmış sözlesmeler de geçerli kalmaktadirlar; bunlara genel (ortak) hukuk
kurallari uygulanir.
16 Mayıs 1920 den sonra İstanbul Hükümetiyle usulüne uygun olarak yapılmış bulunan ve bu
Hükümetin etkin yetkili [otoritesi] altındaki topraklara ilişkin bütün sözlesmeler ve
anlasmalar, İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden baslayarak üç aylık bir süre içinde
ilgililerin iştemesi üzerine, Türkiye Büyük Millet Meclisinin uygun buluşuna sunulacaktır. Bu
sözleşmeler uyarınca yapılmış bulunan ödemeler, İşbu ödemelerde bulunmus olan tarafın
hesabına, gereği gibi, alacak yazılacaktır.
Bu sözlesmeler uygun bulunmazlarsa, ilgili tarafın, gerekiyorsa, doğrudan doğruya ve
gerçekten ugranılmış zararı karşılayacak bir zarar-giderime [tazminata] hakkı olacaktır; dostça
bir anlasmaya varılamazsa, bu zarar-giderim Hakemlik Karma Mahkemesince saptanacaktır.
İşbu Maddenin hükümleri, ayrıcalık [imtiyaz] sözlesmelerine, ayrıcalık geçirimlerine ve kamu
hizmeti ayrıcalığına ilişkin işletme sözlesmelerine uygulanmayacaktır.
MADDE 78
Sonradan düşman olmus taraflar arasında, ayrıcalık [imtiyaz] sözlesmeleri dışındaki
sözlesmelere ilişkin olarak ortaya çıkmış bulunan ya da, aşağıda gösterilen altı aylık sürenin
bitiminden önce ortaya çıkabilecek olan her türlü anlaşmazlıklar, Hakemlik Karma
Mahkemesince çözümlenecektir; bununla birlikte, tarafsiz Devletlerin kanunlari uyarınca bu
Devletlerin ulusal mahkemelerinin yargı yetkisi içinde bulunabilecek olan anlaşmazlıklar, bu
kuralın dışında kalmaktadır. Bu durumda, bu çeşit anlaşmazlıklar, Hakemlik Karma
Mahkemesince değil, fakat bu ulusal mahkemelerce çözümlenecektir. Bu Madde uyarınca
Hakemlik Karma Mahkemesinin yetki alanina giren anlaşmazlıklara ilişkin şikayetlerin, bu
mahkemenin kurulus tarihinden baslayarak altı aylık bir süre içinde bu mahkemeye
sunulmalari gerekecektir.
Bu sürenin sona erişinde, Hakemlik Karma Mahkemesine sunulmamiş olacak anlaşmazlıklar,
genel (ortak) hukuk hükümleri uyarınca yetkili olan mahkemelerce çözüme bağlanacaktır.
İşbu Maddenin hükümleri, savaş boyunca ayni ülkede oturmus ve hem kendileri hem de
Malları bakımından diledikleri gibi davranmiş olan bütün taraflar arasından yapılmış
görüsmelerde, tarafların düşman olduklari tarihten önce yetkili bir mahkemece hükme
baglanmiş anlaşmazlıklara uygulanamaz.
MADDE 79
Bağıtlı Yüksek Tarafların ülkesinde, düşmanlar arasındaki ilişkilerde, süre aşımına, kanunda
öngörülen sürelere uyulmaması yüzünden dava açma hakkının sınırlanmasina ya da
yitirilmesine ilişkin bütün süreler, ister savaşın baslangıcından ister önce, ister sonra işlemeğe
baslamiş bulunsun, 29 Ekim 1914 tarihinden baslayarak İşbu Andlaşmanın yürürlüğe
girişinden sonra üç ayın geçişine kadar ertelenmiş sayılacaktır.
Bu hüküm, özellikle, faiz ve kazanç [temettü] kuponlarınin sunulmasi sürelerine ve adçekme
ile ya da başka herhangi bir nedenle ödenmesi gerekli her türlü bonolarin sürelerine
uygulanacaktır.
Yukarıda belirtilen süreler, Romanya bakımından, 27 Ağustos 1916 tarihinden baslayarak
kesilmiş sayılacaktır.

MADDE 80
Düşmanlar arasındaki ilişkilerde, savaştan önce yapılmış olan hiç bir ticaret senedi, salt kabul
ya da ödeme için gerekli olan süre içinde sunulmamış olması, ya da ödenmemiş bulunması
yüzünden, ya da savaş sırasında çekicilerle [kesidecilerle, tireurs] yükleneceklere [cirantalara,
endosseurs] kabul etmeme ya da ödememe bildirişinde bulunulmaması nedeniyle, ya da
protestoda bulunulmamiş olmasindan veya başka herhangi bir işlemi yerine getirmemiş
olması yüzünden, geçersiz sayılmayacaktır.
Bir ticaret senedinin kabulü ya da ödenmesi için sunulması gerekli olan süre, ya da kabul
edilmeme ve ödememenin çekicilerle [kesidecilerce] yükleneceklere [cirantalar] bildirilmesi
gerekli süre, ya da senedin protesto edilmesi için gerekli olan süre, savaş içinde geçmişse ve
senedi sunması, protesto etmesi ya da kabul edilmedigini, ya da ödenmedigini bildirmesi
gereken taraf, savaş sırasında böyle bir davranişta bulunmamişsa, senedin sunulmasi, kabul
edilmediginin ya da ödemediginin bildirilmesi ya da protesto düzenlenmesi için, kendışıne,
İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden baslayarak, üç aylık bir süre tanınacaktır.
MADDE 81
Ödenmesi gerekli olmus borçlarin güvencesi olarak savaştan önce kabul edilmiş ipotekli bir
taşınmaz malın ya da bir sağlancanin [rehnin] paraya çevrilmesi için savaş sırasında yapılmış
olan satışlar, malikine haber verilmesi için gerekli bütün işlemler yapılmamış olsa bile -söz
konusu borçlunun, her türlü zarar ve ziyanlar konusunda hesaplasmak üzere, alacaklıyı
Hakemlik Karma Mahkemesine çağırmasi hakkı açıkça saklı tutulmak şartıyla- geçerli
sayılacaktır.
Mahkeme, taraflar arasındaki hesaplari tasfiye etmekle, saglanca ya da güvence olarak verilen
malin satılış şartlarını incelemekle ve alacaklı kötü niyetle davranmışsa ya da sağlancayı
satmaktan kaçınmak için ya da bu satışın gerçek fiyatiyla yapılmasını sağlamak bakımından
elinden gelebilecek her yola basvurmamiş ise, borçlunun satış yüzünden uğramış olabilecegi
zararı onarma zorunluluğuyla alacaklıyı yükümlü tutmakla görevli olacaktır.
İşbu hüküm, yalniz düşmanlar arasında uygulanabilecek ve yukarıda öngörülen işlemlerden 1
Mayıs 1923 tarihinden sonra yapılmış olanlara uygulanmayacaktır.
MADDE 82
İşbu Kesimdeki hükümler uyarınca, bir sözlesmeye taraf bulunan kişiler, aralarinda ticaret
ilişkilerinin olaylar yüzünden gerçekten imkânsız oldugu, ya da bu taraflardan birinin bağlı
oldugu kanunlar, kararnameler ya da tüzükler (yönetmelikler) yüzünden yasaklanmış ya da
hukuka aykırı sayılmış bulundugu tarihten baslayarak, düşman sayilacaklardir.
Bununla birlikte, 73 ncü Maddeden 75 nci Maddeye kadar olan Maddelerle, 79 ncu ve 80 nci
Maddelerde öngörülen hükümler, (ortaklıkları da kapsamak üzere) düşman kişiler ya da
onlarin temsilcileri arasında, Bağıtlı Yüksek Taraflardan birinin ülkesinde
yapı
lmış sözlesmelere -bu ülke, bagıtlanan taraflardan biri için düşman ülkesi
idiyse ve bu ülkede hem kendışı hem de malları bakımından diledigi gibi davranabilmişseuygulanmayacaktır; bu sözlesmelere genel (ortak) hukuk kurallari uygulanacaktır.
MADDE 83
İşbu Kesimin hükümleri, Japonya ile Türkiye arasında uygulanmayacak ve bu hükümlere
konu olan sorunlar, bu iki ülkeden her birinde, yerel [ulusal] kanunlari uyarınca çözüme
bağlanacaktır.

EK
I. HAYAT SİGORTASI
1.
Bir sigortacı ile sonradan düşman olan bir kimse arasında yapılmış hayat sigortası
sözlesmeleri, savaşın başlaması ya da bu kimsenin düşman durumuna girmesi yüzünden sona
erdirilmiş sayılmayacaktır. Bir önceki fıkra uyarınca sona erdirilmiş sayılmayan bir sözlesme
geregince, savaş sırasında ödenmesi gerekli olmus sigorta altında bulunan bir para tutarının,
savaştan sonra, ödenmesi iştenebilecektir. Bu para tutarına, ödenmesi gerekli oldugu tarihten
ödeme gününe kadar, Yıllık %5 faiz eklenecektir.
Sigorta ücretlerinin [primlerinin] savaş sırasında ödenmemesi, ya da sözlesme hükümlerinin
yerine getirilmemesi yüzünden, bir sözlesme geçersiz duruma düsmüsse, sigortalının ya da
vekillerinin ya da hak sahiplerinin, İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden başlayarak oniki
aylık bir süre içinde her an, sigorta senedinin [poliçesinin] geçersiz ya da sona erdirilmiş
sayildigi günkü değerini, Yıllık % 5 faizlerin de eklenmesiyle, sigortacıdan iştemeğe hakları
olacaktır.
Hayat sigortası sözlesmeleleri 29 Ekim 1914 tarihinden önce imzalanmış olup da, bu
sözlesmelerin hükümleri geregince primlerin ödenmemiş bulunması yüzünden sözlesmeleri
sona erdirilmiş ya da değeri indirilmiş bulunan Türk uyruklarının, İşbu Andlaşmanın
yürürlüğe giriş tarihinden baslayarak üç aylık bir süre içinde ve bu sırada yaşıyorlarsa, sigorta
edilmiş para tutarının tümü için, sigorta senetlerini [poliçelerini] yeniden düzenlemege hakları
olacaktır. Bunun için, Sigorta Ortaklığınin [Kumpanyasinin] doktorunca Ortaklığın yeterli
sayacagi bir sağlık denetiminden geçirildikten sonra, birikmiş primleri % 5 bilesik faiziyle
ödeyeceklerdir.
2.
Şimdi Müttefik devletlerden birinin uyrukluğunda bulunan ortaklıklarla Türk uyrukları
arasında, 29 Ekim 1914 tarihinden önce yapılmış olup da, primleri 18 Kasım 1915 tarihinden
önce ve sonra, ya da yalniz bu tarihten önce, Türk Lirasından başka bir para ile ödenmiş
bulunan hayat sigortası sözlesmelerinin, aşağıdaki gibi uygulanmasi kararlaştırılmış: (1) 18
Kasım 1915 tarihinden önceki dönem için sigorta edilen kimsenin hakları, sigorta senedindeki
[poliçesindeki] genel şartlar uyarınca, sözlesmede öngörülen para ile ve bu paranın, onu
çikaran ülkedeki değerine göre düzenlenecektir (örnegin, Frank, altın Frank, ya da Kâğıt para
Frank olarak belirtilmiş tutarlar, Fransız Frangı olarak dönecektir); (2) 18 Kasım 1915
tarihinden sonraki dönem için, Kâğıt para Türk Lirası ile ve Türk Lirasının değeri savaş
öncesi değerine eşit sayılarak ödenecektir.
Sözlesmeleri Türk parasından başka bir para üzerinden yapılmış olan Türk uyrukları,
primlerini, 18 Kasım 1915 tarihinden bu yana, sözlesmelerde öngörülen para ile ödemiş
oldukarini işpat ederlerse, bu sözlesmeler de, 18 Kasım 1915 tarihinden sonraki dönem için
bile, bu para ile ve bu paranın, onu çikaran ülkedeki değeri üzerinden düzenlenecektir.
Şimdi Müttefik devletlerden birinin uyrukluğunda bulunan ortaklıklarla, 29 Ekim 1914
tarihinden önce Türk parasından başka bir para üzerinden sözlesme yapmiş bulunan Türk
uyruklarının sözlesmeleri, primlerinin ödenmiş olmasi yüzünden bugün de yürürlükteyse, bu
Türk uyruklarının, İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden başlayarak üç aylık bir süre içinde,
söz konusu para ile ve bu paranın, onu çikaran ülkedeki değeri üzerinden, anapara tutarının
tümü için sigorta senetlerini [poliçelerini] yenileme hakları olacaktır. Bunun için, 18 Kasım
1915 tarihinden bu yana, süreleri gelmiş olan primleri bu para ile ödemeleri gerekmektedir.
Buna karşılık, söz konusu Türk uyruklarının, belirtilen tarihten bu yana Kâğıt para Türk
Lirasıyla ödemiş olduklari primler, onlara, ayni çeşit parayla geri verilecektir.

3.
Türk Lirası olarak yapılmış sigorta sözlesmeleri, Kâğıt para Türk Lirası olarak hesaplanarak
ödenecektir.
4.
Sigorta ortaklığı ile özel bir sözlesme yaparak, sigorta senetlerinin [poliçelerinin] değerini ve
primlerin nasıl ödenecegini daha önce düzenlemiş bulunan sigortalilarla, işbu Andlaşmanın
yürürlüğe giriş tarihinde sigorta senetlerini kesin olarak ödemiş olan sigortalilara 2 nci ve 3
ncü pragraflarin hükümleri uygulanacaktır.
5.
Yukarıdaki parağrafın uygulanmasi bakımından, hayat sigortası sözlesmesi sayilacak
sözlesmeler, tarafların karşılıklı yükümlerini hesaplamak için, insan yasantişinin olasıliklarina
dayanan ve bunların faiz tutarlari eklenerek hesaplanan sigorta sözlesmeleridir.
II. DENIZ SIGORTALARI
6.
Tarafların düşman olmalarindan önce, tehlike [rişk, rişque] dogmus bulunmaktaysa ve
sigortalinin, uyruğu bulundugu Devletçe ya da bu Devletin müttefiklerince girişilmiş savaş
eylemlerinden dogan zararlari karşılamak söz konusu olmamak şartıyla, deniz sigortalari
sözlesmeleri, bu sözlesmelerdeki hükümler saklı kalmak üzere, sona erdirilmiş
sayilmayacaklardır.
III. YANGIN SIGORTALARI VE ÖTEKI SIGORTALAR
7.
Bir önceki paragrafta belirtilen çekince [ihtirazı kayit] yürürlükte kalmak üzere, yangina karşı
sigortalarla bütün öteki sigortalara ilişkin sözlesmeler sona ermiş sayilmayacaklardır.

KESIM III
BORÇLAR
MADDE 84
Bağıtlı Yüksek Taraflar, savaştan önce yapılmış sözlesmeler uyarınca, savaştan önce ya da
savaş sırasında ödenmesi gereken ve savaş yüzünden ödenmemiş kalan borçlarin,
sözlesmelerde öngörülen şartlar içinde, üzerinde anlaşılmış para ile ve o paranın çıkartıldığı
ülkedeki değeri üzerinden ödenmesi gerekeceginde görüs birliğine varmışlardır.
İşbu Bölümün II nci Kesimi Ek’indeki hükümlere halel gelmemek şartıyla, şurası
kararlaştırılmıştır ki, savaştan önceki bir sözlesme uyarınca yapılması gereken ödemelerin
savaş sırasında, söz konusu sözlesmede gösterilen paradan başka bir para ile tüm olarak ya da
yalniz bir parçasi alınmış bir para tutarının karşıligi olmalari durumunda, bu ödemeler,
gerçekte alınmış olan para tutarlari için hangi cins para ile yapılmış ise, ayni cins para ile
yapilabilecektir. Bu hüküm, işbu Andlaşmanın yürürlüğe konulmasindan önce, ilgili taraflar
arasında dostça bir anlaşma ile yapılmış buna aykırı hükümlere halel getirmeyecektir.

MADDE 85
Osmanlı Devlet Borcu [Dünyun-u Umumiye-i Osmaniye], görüs birligi içinde, işbu Bölümün
(Ekonomik hükümler) bu kesimiyle öteki kesimlerinin dışında bırakılmıştır.
KESIM IV
ENDÜSTRI, EDEBIYAT YA DA SANAT YAPITLARI MÜLKIYETI
MADDE 86
İşbu Andlaşmanın hükümleri saklı kalmak üzere, endüstri, edebiyat ya da sanat yapıtları
mülkiyetine ilişkin haklar, Bağıtlı Devletlerden her birini yasalari uyarınca 1 Ağustos 1914
tarihindeki durumlariyla, Bağıtlı Yüksek Tarafların ülkelerinde, işbu Andlaşmanın yürürlüğe
giriş tarihinden baslayarak, bu haklardan savaş durumunun basladigi anda yararlanmakta olan
kimseler ya da bunların hak sahipleri yararına yeniden taninacak ya da geçerli sayılacaktır.
Bunun gibi, savaş çıkmamış olsaydı, endüstri mülkiyetinin ya da bir edebiyat veya sanat
yapitinin yayınlanmasıni korumak için, yasalar uyarınca yapılmış bir iştem sonucu olarak,
savaş süresince edinilebilecek haklar da, işbu Andlaşmanın yürürlüğe giriş tarihinden
baslayarak, hak sahibi durumunda olan kimseler yararına yeniden kabul edecek ya da yeniden
geçerli sayılacaktır.
Yukarıdaki hüküm uyarınca, sahiplerine yeniden tanınması gerekecek haklara halel gelmemek
şartıyla, savaş sırasında Müttefik Devletlerden birinin yasama, yürütme ya da yönetim
makamlarindan birince, Osmanlı uyruklarının endüstri, edebiyat ya da sanat yapıtları
mülkiyeti haklarına ilişkin olarak, alınmış olabilecek özel tedbirler, yapılmış kamusal işlemler
(lişans vermeyi de kapsamak üzere), yürürlükte kalacak ve hukuk açısından tam geçerli
sayilacaklardir. Bu hüküm, herhangi bir Müttefik Devlet uyruklarının haklarına ilişkin olarak
Türk makamlarınca alınmış olabilecek tedbirler için de, ayrintilarda gerekli değişikliklerle
(mutatiş mutandiş) uygulanacaktır.
MADDE 87
1 Ağustos 1914 tarihine kadar edinilmiş bulunan, ya da savaş çıkmamış olsaydı, savaştan
önce ya da savaş süresi içinde yapılmış bir iştem ile o tarihten bu yana edinilebilecek olan
endüstri mülkiyetine ilişkin hakların saklı tutulması ya da iade edilebilmeleri veya bu konuda
bir itirazda bulunabilmeleri amacıyla, Bağıtlı Devletlerden her birinin ülkesinde Türk
uyruklarına, ek vergi ya da her hangi bir ceza olmaksızın, gerekli bütün işlemleri yapmak, her
türlü usul gereklerini yerine getirmek, her çeşit vergi ödemek ve genel olarak her Devletin
kanunlarında ve tüzüklerinde [yönetmeliklerinde] öngörülen her türlü yükümü yerine
getirmek için, işbu Andlaşmanın yürürlüğe giriş tarihinden başlayarak, en az bir yıllık bir süre
tanınacaktır.
Herhangi bir işlemin yapilmamasindan, bir formalitenin yerine getirilmemesinden, ya da bir
harcin ödenmemiş olmasi yüzünden, endüstri mülkiyetine ilişkin olarak, yitirilmiş sayılan
haklar yeniden geçerli kabul edilecektir; bulus belgeleri [ihtira beratlari, brevets] ile desenler
[dessins] konularnida, bunların, geçersiz sayildiklari süre içinde işletmiş ya da kullanmiş olan
üçüncü kişilerin haklarını korumak için, her Devletin hak gözetirlik bakımından gerekli
sayacagi tedbirleri alabilmek hakkı saklıdır.
Bir bulus belgesinin [ihtira beratinin] işletmeye konulmasi, ya da fabrika ve ticaret
markalarının, ya da desenlerin kullanilmasi için taninan süre bakımından, 1 Ağustos 1914
tarihi ile işbu Andlaşmanın yürürlüğe giriş tarihi arasındaki dönem hesaba katılmayacaktır;

bundan başka, 1 Ağustos 1914 tarihinde geçerli bulunmakta olan hiç bir buluş belgesinin,
fabrika ya da ticaret markasının veya desenin, işbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden
başlayarak iki yıllık bir süre geçmedikçe, salt işletmeye konulmamış ya da kullanilmamış
olmasi nedeniyle, geçerli olmaktan çıkmış ya da hükümsüz sayılmayacağı da
kararlaştırılmıştır.
MADDE 88
Bir yandan Türk uyrukları ve Türkiye’de oturmakta olan ya da Türkiye’de bir iş tutmuş
kimselerle, öte yandan Müttefik Devletler uyrukları ya da Müttefiklerin ülkesinde oturan ya
da bu ülkede bir iş tutmus kimselerce, ya da bu kimselerin savaş sırasında haklarını
kendilerinden yana bırakmış olabilecekleri üçüncü kişilerce, savaş durumunun başlama tarihi
ile işbu Andlaşmanın yürürlüğe konulus tarihi arasında geçen süre içinde, öteki tarafın
ülkesinde meydana gelmiş olabilecek ve savaş süresinin herhangi bir anında varolmus ya da
86 nci Madde uyarınca yeniden taninacak endüstri, edebiyat ya da sanat yapıtları mülkiyeti
haklarını bozmus gibi sayilacak olaylar yüzünden hiç bir dava açilamayacak, hiç bir iştemde
bulunulamayacaktır.
Yukarıda sözü edilen olaylar arasında, Bağıtlı Yüksek Tarafllarin Hükümetleri ya da onlarin
hesabina, ya da onlarin rızasıyla, herhangi bir kimsece, endüstri, edebiyat ya da sanat yapıtları
mülkiyeti haklarının kullanilmasi bulundugu gibi, bu hakların uygulanacagi her türlü
ürünlerin, araç ve gereçlerin, ya da her türlü nesnelerin kullanilmasi, satışı ya da satışa
çıkartılması da bulunmaktadır.
MADDE 89
Bir yandan Müttefik Devletler uyrukları ya da bu Devletlerin ülkelerinde oturan ya da orada
bir iş tutmuş olan kimlerle, öte yandan Osmanlı uyrukları arasında, savaş durumundan önce
yapılmış olan işletme lisansları ya da edebiyat veya sanat yapıtlarının çoğaltılması
konularındaki sözlesmeler, Türkiye ile Müttefik bir Devlet arasında savaş durumunun
başlaması tarihinden sona ermiş sayılacaktır.
Ancak, her konuyla ilgili olarak, daha önceleri bu çeşit bir sözlesmeden yararlanmakta olan
kimsenin, işbu Andlaşmanın yürürlüğe giriş tarihinden baslayarak altı ay içinde, hak
sahibinden yeni bir lişans ayricaligi iştemege hakkı olacak ve bunun şartları, taraflar arasında
anlasma olmazsa, bu Bölümün V nci Kesimiyle öngörülen Hakemlik Karma Mahkemesince
saptanacaktir. Mahkeme, gerekirse, savar süresince hakların kullanılmış olmasi yüzünden,
ödenmesini adalete uygun görecegi parayı da saptayabilecektir.
MADDE 90
İşbu Andlaşma uyarınca Türkiye’den ayrılmış bulunan ülkelerde oturanlar -bu ayrilma ve
bunun doğurdugu uyruklar değişikligi göz önünde tutulmaksızın- Osmanlı yasalarına göre, bu
ülke geçirimi [transferi] anında sahip olduklari endüstri, edebiyat ve sanat yapıtları
mülkiyetine ilişkin haklardan, Türkiye’de tam ve eksiksiz olarak yararlanmaya devam
edeceklerdir.
İşbu Andlaşma uyarınca Türkiye’den ayrılmış ülkelerde, bu ayrilma aninda geçerli olan ya da
86 nci Madde uyarınca yeniden taninacak ya da geçerli sayilacak olan endüstri, edebiyat ve
sanat yapıtları mülkiyetine ilişkin haklar, söz konusu ülkenin geçeceği Devletlerce taninacak
ve Türk [Osmanlı] kanunlari uyarınca kendilerine verilecek süre içinde bu ülkede geçerli
olacaklardir.

MADDE 91
Osmanlı İmparatorluğu Hükümetinin, 30 Ekim 1918 tarihinden bu yana, İstanbul’da ya da
başka yerlerde, unsulüne uygun olarak vermiş oldugu ya da kütüge geçirmiş bulundugu bütün
bulus belgeleri [ihtira beratlari] ya da fabrika markalarının başkalarına geçirilmesi ya da
bırakılmasına ilişkin işlemler, işbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden baslayarak üç aylık bir
süre içinde yapacaklari iştem üzerine, Türk Hükümetine sunulacaktır. Bu kütüğe yazitlanma,
ilk yazitlanma tarihinden baslayarak geçerli sayılacaktır.
KESIM V
HAKEMLIK KARMA MAHKEMESI
MADDE 92
Bir yandan Müttefik Devletlerden her biri ve öte yandan Türkiye arasında, işbu Andlaşmanın
yürürlüğe girişinden baslayarak üç aylık bir süre içinde, bir Hakemlik Karma Mahkemesi
kurulacaktır.
Bu Mahkemelerden her biri, ikişi ilgili Hükümetlerden her birince atanmak üzere, üç üyeden
olusacaktir; bu Hükümetler birçok kimseyi üye olarak göstermege yetkili olacaklar ve duruma
göre, Mahkemede üye olarak bulunacak kimseyi, bunlar arasından seçeceklerdir. Başkan,
ilgili iki Hükümet arasında anlasma ile seçilecektir.
İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girişi tarihinden baslayarak iki aylık bir süre içinde bu
anlasmaya varilamazsa, söz konusu Başkan, ilgili Hükümetlerden birinin iştemesi üzerine, La
Haye Milletlerararasi Daimi Adalet Divani Başkaninca, savaş sırasında tarafsiz kalmiş
Devletlerin uyrukları arasından seçilecektir.
Söz konusu iki aylık süre içinde, ilgili Hükümetlerden biri, kendışıni Mahkemede temsil
edecek üyeyi atamamiş olursa, ilgili öteki Hükümetin iştemesi üzerine, Milletler Cemiyeti
Meclisi bu üyeyi atamakla görevli olacaktır.
Mahkeme üyelerinden birinin ölümü ya da görevden çekilmesi halinde, ya da herhangi bir
neden yüzünden Mahkeme üyelerinden birişi görevini yapamayacak bir durumda bulunursa,
bu üyenin yeri, atanmasinda izlenen yöntem uyarınca doldurulacaktir; öngörülen iki aylık
süre, ölümün, görevden çekilmenin ya da görev yapma olanaksızlığının usulüne uygun olarak
saptandığı günden baslayarak hesaplanacaktir.
MADDE 93
Hakemlik Karma Mahkemişinin toplanma yeri İstanbul’da olacaktır. Davalarin sayişi ve
niteligi haklı gösterirse, ilgili Hükümetler, her mahkemede bir ya da birkaç ek Daire kurmaya
yetkili olacaklardir. Bu Dairelerden her birinin toplanmasi için, gerekli görülebilecek herhangi
bir yer saptanabilecektir. Bu Dairelerden her biri 92 nci Maddenin 2 nci fıkrasından 5 nci
fıkrasına kadar olan fıkralarinda öngörüldügü biçimde, bir başkan Yardımcişi ile iki üyeden
olusacaktir.
Her Hükümet, Mahkemede kendışıni temsil ettirmek için, bir ya da birkaç ajan atayacaktir.
Bir Hakemlik Karma Mahkemesinin ya da bu Mahkemenin Dairelerinden birinin
kurulusundan baslayarak üç yil sonra işbu Mahkeme ya da Daire çalişmasini bilirlememiş
bulunursa, bu Mahkemenin ya da Dairenin toplanti yerinin bulundugu ülke Devleti işterse,
sözkonusu Hakemlik Karma Mahkemesinin ya da bu Dairenin toplanti yeri bu ülkenin dışına
çıkartılacaktır.

MADDE 94
92 nci ve 93 ncü Maddeler uyarınca kurulmus Hakemlik Karma Mahkemeleri, işbu Anlasma
uyarınca yetkilerine giren anlaşmazlıklar konusunda hüküm vereceklerdir.
Kararlar oyçokluğuyla alınacaktır.
Bağıtlı Yüksek Taraflar, Hakemlik Karma Mahkemelerinin kararlarını kesin saydıklarını ve
kendi uyruklarına ilişkin olarak bunlara uyulmasini zorunlu kılacaklarını ve Mahkeme
kararlari kendilerine bildirilir bildirilmez, hiç bir yürütme karari [tenfiz karari, exequatur] beklemek gerekmeksezin, ülkelerinde bunların uygulanmasini saglayacaklarini kabul ederler.
Bağıtlı Yüksek Taraflar, bundan başka, özellikle yargi bildirilerinin iletilmesine ve kanitlarin
toplanmasina ilişkin konularda, kendi Mahkemelerinin ve makamlarının, Hakemlik Karma
Mahkemelerine, elden gelen her türlü yardımı doğrudan doğruya yapmalarını yükümlenir.
MADDE 95
Hakemlik Karma Mahkemeleri adalet, hakgözetirlik ve iyi niyet uyarınca karar vereceklerdir.
Her Mahkeme, kendi önünde kullanilacak dili saptayacak, işlerin iyice anlaşılmasını sağlamak
için gerekli çevirileri de yaptıracaktır; her Mahkeme, kendi önünde izlenecek usul kurallarini
ve sürelerini saptayacaktir. Bu kurallarin aşağıdaki ilkelere uygun olmasi gerekecektir:
1. Yargılama usulü, tarafların karşılıklı olarak bir layiha (mYmoire) ile bir karşı-layiha
(contre-mYmoire) sunulmasini gerektirecektir; bir cevap layihasi (rYpliue) ile bir karşı-cevap
(contre-rYplique) sunulabilecektir. Taraflardan biri sözlü açiklamalarda bulunmak işterse,
öteki tarafa da böyle davranma olanaginin saglanmasi şartıyla, kendışıne bu yolda izin
verilecektir.
2. Mahkeme, sorusturma yapılmasını, belgeler sunulmasini, bilirkişiye basvurulmasını
buyurmağa, yerinde araştırmalar ve denetlemeler yapmağa, her türlü bilgiler iştemeğe, bütün
tanıkları dinlemeğe ve taraflardan yazılı ya da sözü açiklamalarda bulunmalarini istemeğe her
bakimdan yetkili olacaktır.
3. İşbu Andlaşmadaki aykırı hükümler dışında, Mahkemenin kurulusundan baslayarak altı
aylık bir sürenin geçmesinden sonra, her bir iştem kabul olunmayacaktir; meger ki, söz
konusu Mahkemece verilmiş ve uzaklik ya da kaçinilmaz zorunluluk (force majeure) gibi bir
nedene dayanan kural-dışı [iştişnai] olarak haklı gösterilebilecek özel bir izin ola.
4. Bir yil içinde sekiz haftayi asmayacak tatil dönemleri dışında, Mahkeme, davanın çabuk
görülmesi için her hafta gerekli sayida oturum yapmakta görevli olacaktır.
5. Davanin Mahkemece görüsülmesine de baslandigi anlamına gelen, durusmanin bitimi
tarihinden sonra en çok iki ay içinde, hükümlerin verilmiş olmalari gerecektir.
6. Davada sözlü durusmalar olursa, bunlar açik oturumda yapılacaktir; hüküm, her zaman,
açik oturumda bildirilecektir.
7. Her Hakemlik Karma Mahkemesinin, işlerin iyi yürütülmesi için gerekli görürse,
oturumlarin yapildigi yer dışında bir ya da birkaç oturum yapabilme yetkisi olacaktır.
MADDE 96
Ilgili Hükümetler, aralarında anlasarak, her Mahkeme için, bir Genel Sekreter ile bir ya da
birkaç Sekreter atayacaklardir. Genel Sekreter ile Sekreterler Mahkemeye bağlı olacaklardir.
Mahkeme, ilgili Hükümetlerin de uygun bulmalariyla, Yardımlari gerekli görülecek bütün
görevlileri de atayabileceklerdir.
Her Mahkemenin Sekreterlik daireleri İstanbul’da olacaktır; ilgili Hükümetler, gerekli
görülecek başka yerlerde de Sekreterlik daireleri kurabileceklerdir.

Her Mahkeme, kendışıne sunulmus olacak davalara ilişkin arsivleri, belgeleri ve yazişmalari
saklayacak ve görevi sona erince, bunları, oturumlarin yapildigi ülke Hükümetinin arsivlerine
teslim edecektir. Bu arsivler, ilgili Hükümetlerce her zaman açik tutulacaktır.
MADDE 97
Her Hükümet, Hakemlik Karma Mahkemesine atadığı üyenin, her ajanin ve sekreterin
ödenecegini kendışı karşılayacaktır.
Başkanla Genel Sekreterin ödenekleri, ilgili Hükümetler arasında anlasmayla saptanacak ve
bu ödeneklerle her Mahkemeye ilişkin ortak giderler, ilgili Hükümetlerce yarı yariya
karşılanacaktır.
MADDE 98
İşbu Kesim, Türkiye ile Japonya arasında, işbu Andlaşma uyarınca, Hakemlik Karma
Mahkemesinin yetki alanina girebilecek işlere uygulanamayacaktir; bu anlaşmazlıklar, her iki
Hükümet arasında varilacak anlasmayla çözüme bağlanacaktır.
KESIM VI
ANDLAŞMALAR
MADDE 99
İşbu Andlaşmanın yürürlüğe girmesiyle ve Andlaşmanın başka yerlerindeki hükümlere halel
gelmeksizin, aşağıda belirtilen ekonomik ya da teknik nitelikteki çok-taraflı Andlaşmalar,
Sözlesmeler ve Anlasmalar, Türkiye ile bunlara taraf olan öteki Devletlerarasında yeniden
yürürlüğe gireceklerdir:
1. Denizaltı kablolarinin korunmasina ilişkin 14 Mart 1884, 1 Aralık 1886 ve 23 Mart 1887
tarihli Sözlesmelerle, 7 Temmuz 1887 tarihli Kapaniş Protokolü (Protocole de clôture);
2. Gümrük tarifelerinin yayınlanmasına ve gümrük tarifelerinin yayınlanması için bir
Uluslararası Birlik kurulmasına ilişkin, 5 Temmuz 1890 tarihli Sözlesme;
3. Paris’de Kamu Saglığı Uluslararası Kurumu (Office Internationale d’Hygiène Publique)
kurulmasına ilişkin, 9 Aralık 1905 tarihli Sözlesme;
4. Roma’da bir Uluslararası Tarim Enstitüsü (Institut Internationale Agricole) kurulmasına
ilişkin, 7 Haziran 1905 tarihli Sözlesme;
5. Escault nehri üzerinde geçiş resmi haklarının satin alinişina ilişkin, 16 Temmuz 1863 tarihli
Sözlesme;
6. İşbu Andlaşmanın 19 ncu Maddesinde öngörülen özel hükümler saklı kalmak üzere,
Süveys Kanalı’nin serbest kullanılmasını güvence altına alacak bir rejim kurulmasına ilişkin,
29 Ekim 1888 Sözlesmesi;
7. Madrid’de 30 Kasım 1920 tarihinde imzalananlari da kapsamak üzere, Dünya Posta
Birligi’e (Union Postale Universelle) ilişkin Sözlesmeler ve Anlasmalar;
8. 10/22 Temmuz 1875 tarihinde Saint-Petersbourg’da imzalanan Uluslararası Telgraf
Sözlesmesi ile 11 Haziran 1908 de Lizbon’da Uluslararası Telgraf Konferansında
kararlaştırılan yönetmelikler ve tarifeler.

MADDE 100
Türkiye, aşağıda belirtilen Sözlesmeler ya da Anlasmalara katılmayı ya da bunları onaylamayı
yükümlenir:
1. Otomobilllerin Uluslararası dolaşımına ilişkin, 11 Ekim 1909 Sözlesmesi;
2. Gümrük uygulanacak vagonlarin kursunlanmasına ilişkin, 15 Mayıs 1886 tarihli Anlasma
ve 18 Mayıs 1907 tarihli Protokol;
3. Denizde çatmalar, deniz kazalarinda Yardım ve kurtarma konusundaki kurallarin
birlestirilmesine ilişkin, 3 Eylül 1910 tarihli Sözlesme;
4. Hastane gemilerinin liman resim ve harçlarindan bağışık tutulmalarina ilişkin, 21 Aralık
1904 tarihli Sözlesme;
5. Kadin ticaretinin yasaklanip önlenmesine ilişkin, 18 Mayıs 1904, 4 Mayıs 1910 ve 30 Eylül
1921 tarihli Sözlesmeler;
6. Açik-saçik [müstehcen] yayinlarin yasaklanip önlenmesine ilişkin, 4 Mayıs 1910 tarihli
Sözlesme;
7. 54 ncü, 88 nci ve 90 nci Maddelere ilişkin çekinceler [ihtitazi kayitlar] saklı kalmak üzere,
17 Ocak 1912 tarihli Sağlık Sözlesmesi;
8. Filoksera (phylloxYra) ya karşı alinacak tedbirlere ilişkin, 3 Kasım 1881 ve 15 Nisan 1889
tarihli Sözlesmeler;
9. Afyon konusunda La Haye’de 23 Ocak 1912 tarihinde imzalanmış Sözlesme ve 1914 tarihli
ek Protokol;
10. Uluslararası Radyo-Telgrafı konusunda, 5 Temmuz 1912 tarihli Sözlesme;
11. Afrika’da alkollü maddelere uygulanacak rejim konusunda, Saint-Germain-en-Laye’de, 10
Eylül 1919 da imzalanmış Sözlesme;
12. 26 subat 1885 tarihli Berlik Senedi’nin ve 2 Temmuz 1890 tarihli Brüksel Genel Senedi ile
Brüksel Bildirişinin yeniden gözden geçirilmesine ilişkin olarak Saint-Germain-en-Laye’de,
10 Eylül 1919 da imzalanmış Sözlesme;
13. 1 Mayıs 1920 tarihli Protokol hükümlerinin uygulanmasiyla, Türkiye, cografya açısından
durumunun gerekli kildigi degişiklik yapılmasını elde ederse, Hava ulasiminin düzenlenmesi
konusunda, 13 Ekim 1919 tarihli Sözlesme;
14. Kibrit yapiminda beyaz fosfor kullanılmasının yasaklanmasina ilişkin olarak, Bern’de, 26
Eylül 196 da imzalanmış Sözlesme.
Türkiye, bundan başka, Telgrafı ve Radyo-Telgrafı konusunda, Uluslararası yeni
Sözlesmelerin hazirlanmasina katilmayi da yükümlenir.
BÖLÜM IV
ULASIM YOLLARI VE SAĞLIK SORUNLARI
KESIM I
ULASIM YOLLARI
MADDE 101
Türkiye, transit serbestliği konusunda Barselona Konferansınca 14 Nisan 1921 tarihinde kabul
edilmiş olan Sözlesme ve Statü ile Uluslararası yarari olan su yollari rejimine ilişkin olarak,
aynı Konferansça 19 Nisan 1921 tarihinde kabul edilen Sözlesme ile Statüye ve ek Protokole
katıldığını bildirir. Bunun sonucu olarak, Türkiye, işbu Anlasmanin yürürlüğe girişiyle, bu
Sözlesmelerin, Statülerin ve Protokollerin hükümlerini uygulamaya koymayı yükümlenir.

MADDE 102
Türkiye, “deniz kıyişından yoksun Devletlerin bayrak hakkının (droit au povillon)
tanınmasına ilişkin”, 20 Nisan 1921 tarihli Barselona Bildirişine katıldığını bildirir.
MADDE 103
Türkiye, Uluslararası rejim uygulanan limanlara ilişkin olarak, 20 Nisan 1921 tarihli
Barselona Konferansının Tavsiyelerine katıldığını bildirir. Türkiye, bu rejim altına konulaca
limanlarını sonradan açıklayacaktır.
MADDE 104
Türkiye, 20 Nisan 1921 tarihli Barselona Konferansının, Uluslararası demiryollarina ilişkin
Tavsiyelerine katıldığını bildirir. Bu Tavsiyeler, Karşılıklı olmak çekincesiyle [ ihtirazı
kaydiyla], işbu Andlaşmanın yürürlüğe girişiyle, Türk Hükümetince uygulamaya
konulacaktır.
MADDE 105
Türkiye, işbu Andlaşmanın yürürlüğe girişiyle, 14 Ekim 1890, 20 Eylül 1893, 16 Temmuz
1895, 16 Haziran 1898 ve 19 Eylül 1906 tarihlerinde Bern’de imza edilen, demiryollarıyla yük
(marchandises) taşınmasına ilişkin Sözlesmeler ve Düzenlemelere katılmayı yükümlenir.
MADDE 106
Yeni sınırların çizilmesi sonucu olarak, ayni ülkenin iki parçasını birlestiren bir demiryolu bir
başka ülkeden geçerse, ya da bir ülkede baslayan bir demiryolu kolu [sube hatti, ligne
d’embranchement] bir başka ülkede sona ererse, iki ülke arasındaki ulaşıma ilişkin işletme
şartları, ilgili demiryollari işletmeleri [idareleri] arasında yapılacak bir anlasma ile
düzenlenecektir. Bu işletmeler [idareler], böyle bir düzenlemenin şartları üzerinde anlasmaya
varamazlarsa, bu şartlar hakemlik yoluyla saptanacaktır.
Türkiye ile komsu Devletlerarasındaki bütün yeni sınır-istasyonlarının (gares frontières)
kurulması ve bu iştasyonlar arasındaki demiryollarının işletilmesi, ayni şartlar içinde
yapılacak anlasmalarla düzenlenecektir.
MADDE 107
Türkiye’den ya da YUNANİSTAN’dan gelecek, ya da Türkiye’ye ya da YUNANİSTAN’a
gidecek ve Dogu demiryollarının Yunan-Bulgar sınırı ile Kuleli Burgaz yakininaki YunanTürkiye sınırı arasında bulunan üç parçasindan transit geçerek yararlanacak yolcularla mallar
[ticaret esyası, yük, marchandises], bu transit yüzünden, hiç bir vergi ya da resmi, pasaport
işlemine ya da gümrük denetimine bağlı kılınmayacaklardır..
İşbu Maddedeki hükümlerin yürütülmesi, Milletler Cemiyeti Meclisinin seçecegi bir Komiser
aracılığıyla saglanacaktir.
Yunan ve Türk Hükümetlerinden her birinin, bu Komiserin yanina birer temsilci atamaya
hakkı olacaktır; görevini yapmak için gerekli bütün kolaylıklardan yararlanacak olan bu
temsilci, yukarıdaki hükümlerin uygulanmasina ilişkin her sorunu, Komiserin dikkatine
sunmakla görevli olacaktır. Bu temsilciler, ihtiyaç duyacakları alt-kademe memurların sayısı
ve niteligi konusunda, Komiserle anlasacaklardır.

Komiser, sözü geçen hükümlerin yürürlüğe konulmasina ilişkin sorunlardan, kendi basina
çözemedigi her sorunu, Milletler Cemiyeti Meclisinin kararina sunabilecektir. Yunan ve Türk
Hükümetleri, Milletler Cemiyeti Meclisinin oyçokluguyla alacagi her karara uymayı
yükümlenirler.
Söz konusu Komiserin maasi ve hizmetinin yerine getirilmesine ilişkin giderler, Yunan ve
Türk Hükümetlerince eşit paylar olarak karşılanacaktır.
Türkiye, ileride, Edirne’ye Kuleli Burgat ile İstanbul arasındaki demiryoluna baglayacak bir
demiryolu yaparsa, bu Maddenin, Kuleli Burgaz ile Bosna-Köy yakinindaki Yunan-Türk sınır
noktalari arasında Karşılıklı olarak transite ilişkin hükümleri geçerli olmaktan çikacaktır. Ilgili
iki Devletten her birinin, işbu Andlaşmanın yürürlüğe girişinden baslayarak beş Yıllık bir
sürenin bitiminde, işbu Maddenin 2 nci fıkrasından 5 nci fıkrasına kadar olan fıkralarinda
öngörülen denetimin yürürlükte tutulmasınin gerekip gerekmedigine karar verilmesi için,
Yunan-Bulgar sınırı ile Bosna-Köy arasında Dogu demiryollarının iki parçasinda transit
bakımından, ilk iki fıkra hükümlerinin yürürlükte kalmasi kararlaştırılmıştır.
MADDE 108
Türk Hükümetinin ya da özel ortaklıklarin mülkiyetinde olan ve işbu Andlaşma geregince
Osmanlı İmparatorluğundan ayrılan ülkelerde (topraklarda) bulunan limanların ve
demiryollarının geçirimine [transferine] ilişkin özel hükümlerle, işbu Andlaşmanın ayrıcalık
[imtiyaz] sahiplerine ve memurlarin emeklilik işlerine ilişkin mali hükümleri saklı kalmak
üzere, demiryollarının geçirimi [transferi] aşağıdaki şartlar içinde yapılacaktir:
1. Bütün demiryollarının yapilari ve tesişleri (auvrages et installations) bütünüyle ve mümkün
oldugu kadar iyi bir durumda bırakılacaktır.
2. Kendışıne özgü tekerlekli araç ve gereçleri (materiel roulant) olan bir demiryolu sebekesi,
bütünüyle, Osmanlı İmparatorluğundan ayrılmış bir ülkede bulunmakta ise, bu araç ve
gereçler, 30 Ekim 1918 dökümüne [envanterine] göre, eksiksiz olarak bırakılacaktır;
3. İşbu Andlaşma geregince, yönetimi bölüsülmüs demiryollari baskimindan, tekerlekli araç
ve gereçlerin bölüsülmesi, demiryolunun çeşitli kollari kendilerine verilen işletmeler arasında,
dostça anlasmayla yapılacaktir. Bu anlasmada, 30 Ekim 1918 tarihli son döküme göre, bu
demiryollari üzerinde kütüge geçirilmiş bulunan araç ve gereçlerin önemi, hizmet hatlarini da
kapsamak üzere demiryollarının uzunlugu, trafigin niteligi ve önemi göz önünde tutulmak
gerekir. Anlasmaya varılamazsa, uyuşmazlıklar hakemlik yoluyla çözümlenecektir. Bu
hakemlik, gerekirse, her kesime birakilacak yolcu ve yük (esya) vagonlarini belirtecek,
bunların teslim şartlarını saptayacak ve simdiki işyerlerine tasinan araç ve gereçlerin, sınırli
bir süre boyunca, günlük bakimi için gerekli görecegi düzenlemeleri yapacaktır;
4. Donatim depoları, demirbaslar ve takimlar, tekerlekli araç ve gereçlere uygulanan ayni
şartlar içinde bırakılacaktır.
MADDE 109
Aykırı hükümler bulunmadıkça, yeni bir sınırın çizilmesi yüzünden bir Devletin sular sistemi
(kanal açmalar, su taşımaları, sulama, akaçlama (drainage) ya da benzeri konular), bir başka
Devletin ülkesinde yapılan çalişmalara bağlı bulunursa, ya da bir Devletin ülkesinde, savaş
öncesi kullanimlar uyarınca, kaynagi bir başka Devletin ülkesinde olan sular ya da su gücü
(Ynergie hydraulique) kullanıldığı durumlarda, ilgili Devletlerarasında, her birinin çıkarlarını
ve kazanılmış haklarını saklı tutacak biçimde, bir anlasma yapılması gerekir.
Anlasmaya varilamazsa, bu anlaşamzlık, hakemlik yoluyla çözümlenecektir.

MADDE 110
Romanya ile Türkiye, Köstence-İstanbul kablosunun işletme şartlarını hak gözetirlikle
saptamak üzere, aralarinda anlasacaklardir. Anlasmaya varamazlarsa, bu konu, hakemlik
yoluyla çözüme bağlanacaktır.
MADDE 111
Türkiye, kendi adina oldugu kadar uyruklarının adina da, artik kendi ülkesinde karayla
birlesmeyen kablolarin tümü ya da bir parçasi üzerindeki -ne nitelikte olursa olsun- bütün
haklarından, sifatlarindan ya da ayrıcalıklarindan vazgeçer.
Yukarıdaki fıkra uyarınca el değiştirmiş [transfer edilmiş] olan kablolar ya da bunların bir
parçasi özel mülkiyette ise, bu kablolarin kendilerine geçirilmiş oldugu Hükümetler, maliklere
zarar-giderim [tazminat] ödeyeceklerdir. Zarar giderimin tutarı konusunda anlasmaya
varilamazsa, bu tutar, hakemlik yoluyla saptanacaktir.
MADDE 112
Türkiye, kendi ülkesinde, kara ile hiç olmazsa bir noktada birlesen kablolar üzerinde, eskiden
sahip oldugu mülkiyet hakkını elinde tutacaktir.
Söz konusu kablolarin, Türk olmayan ülkede kara ile birlesmelerine ilişkin hakların
kullanilmasi ve bunların işletilme şartları, ilgi Devletlerce dostça anlasarak düzenlenecektir.
Anlasmaya varilamazsa, uyusmzlik, hakemlik yoluyla çözüme bağlanacaktır.
MADDE 113
Bağıtlı Yüksek Taraflar, her biri kendışıyle ilgili olmasi bakımından, Türkiye’de yabancı
postanelerin kaldirilmasini kabul ettiklerini bildirirler.
KESIM II
SAĞLIK SORUNLARI
MADDE 114
İstanbul Yüksek Sağlık Meclisi kaldırılmıştır. Türkiye yapılmaksızın ve sınırlarının sağlık
işlerinin düzenlenmesi ile Türk Yönetimi görevlidir.
MADDE 115
Türk bayrağı ile yabancı bayraklar arasında hiç bir ayirim yapilmaksızın, bütün gemilere ve
Türk uyruklarıyla yabancı Devletlerin uyruklarına, ayni şartlar altında, oranlari ve şartları
hakgöztir olmasi gereken, bir tek ve ayni tarifesi uygulanacaktır.
MADDE 116
Türkiye, açıkta kalmiş olan sağlık memurlarinin, eski İstanbul Yüksek Sağlık Meclisinin
fonlarindan bir zarar-giderim [tazminat] alma haklarını ve bu Meclisin sağlık memurlari ve
eski sağlık memurlariyla bunların hak sahiplerinin kazanilmiş [muktesep] bütün öteki
haklarını tanimagi yükümlenir.

Bu haklara, eski İstanbul Yüksek Sağlık Meclisi yedek fonlarinin kullanimina verilecek yöne,
eski sağlık yönetiminin mali ve yönetsel bakimlardan kesin tasfiyesine ilişkin bütün
sorunlarla, bunlara benzer ya da bunlarla baglantili bütün sorunlar bir Özel (Ad Hoc)
Komisyonca çözümlenecektir; bu Komisyon -Almanya, Avusturya ve Macaristan dışındaİstanbul Yüksek Sağlık Meclisine katilan Devletlerden her birinin birer temsilcisinden
kurulacaktır. Gerek yukarıda belirtilen tasfiye ve gerek bu tasfiyeden sonra artacak paralarin
ne yönde kullanima ayrilacagina ilişkin bir sorun yüzünden, bu Komisyon üyeleri arasında
anlaşamzlık çikarsa, bu Komisyonda temsil edilen Devletlerden her birinin Milletler Cemiyeti
Meclisine basvurmağa hakkı olacaktır; Milletler Cemiyeti Meclisinin kararlari son ve kesin
olacaktır.
MADDE 117
Türkiye ile Kudüs ve Hicaz Hac Yolculuklarinin ve Hicaz demiryolunun denetiminde ilgili
bulunan Devletler, Uluslararası sağlık sözlesmeleri uyarınca, uygun düsen tedbirleri
alacaklardir. Bu tedbirlerin uygulanmasinda tam bir tekdüzen (uniformit) sağlamak amacıyla,
bu Devletlerle Türkiye, bu Hac yolculuklarina ilişkin sağlık işleri için bir Esgüdüm
[koordinasyon] Komisyonu kuracaklardir; bu Komisyonda Türkiye Sağlık servişleriyle,
Denizcilige Ilişkin Sağlık ve Karantina İşleri İşkenderiye Meclisi temsil edilmiş olacaktır.
Bu Komisyon, ülkesinde toplanacagi Deletin rızasıni önceden almak zorunda olacaktır.
MADDE 118
Hac İşleri Esgüdüm [Koordinasyon] Komisyonunun çalişmalarina ilişkin raporlar, Milletler
Cemiyeti Sağlık Komitesiyle, Kamu Sağlığı Uluslararası Kurumuna ve haclarla ilgili olup da
raporlari işteyecek her ülkenin Hükümetine gönderilecektir. Komisyon, Milletler
Cemiyetince, Kamu Saglığı Uluslararası Kurumunca ya da ilgili Hükümetlerce, kendışıne
sunulacak her konu üzerinde görüsünü bildirecektir.
BÖLÜM V
ÇEŞİTLI HÜKÜMLER
I.SAVAŞ TUTSAKLARI
MADDE 119
Bağıtlı Yüksek Taraflar, ellerinde kalmiş savaş tutsaklariyla gözaltı edilmiş bulunan sivilleri
hemen yurtlarina geri göndermeyi yükümlenirler.
YUNANİSTAN’la Türkiye’nin, Karşılıklı olarak tutuklamış bulunduklari savaş tutsaklariyla
gözaltı edilmiş sivillerin mübadelesi, işbu Hükümetler arasında 30 Ocak 1923 tarihinde imza
edilmiş olan özel anlasmaya konu olmustur.
MADDE 120
Disipline aykırı kabahatler yüzünden hüküm giyebilecek ya da hüküm giymiş olan savaş
tutsaklariyla gözaltı edilmiş siviller, cezalarının ya da kendilerine karşı baslatılmış
kovusturmanın sona ermesini beklemeksizin, yurtlarina geri verileceklerdir.
Dışıplin suçlarindan başka olaylar yüzünden hüküm giyebilecek ya da hüküm giymiş olan
savaş tutsaklariyla gözaltı edilmiş sivillerin tutukluluk durumu süregidecektir.

MADDE 121
Bağıtlı Yüksek Taraflar, kaybolmus kimselerin aranmasi, ya da ülkelerine geri gönderilmeme
iştegini açiklamiş olan savaş tutsaklariyla gözaltı edilmiş sivillerin kimliklerinin belirtilmesi
için, kendi ülkelerinde, her türlü kolaylıkları sağlamayı yükümlenirler.
MADDE 122
Bağıtlı Yüksek Taraflar, işbu Sözlesmenin yürürlüğe girmesiyle, savaş tutsaklarina ve gözaltı
edilmiş sivillere ait olan ya da olmus bulunan elkonmus her türlü esyanin, paranın, değerli
Kağıtlarin, belgelerin ya da kişisel esyanin geri verilmesini yükümlenirler.
MADDE 123
Bağıtlı Yüksek Taraflar, ordularinca ele geçirilmiş savaş tutsaklarinin bakimi için yapılmış
giderlerin iştenmesinden, Karşılıklı olarak vazgeçtiklerini bildirirler.
2.MEZARLAR
MADDE 124
Aşağıdaki 126 nci Maddenin konusu olan özel hükümlere halel getirmeksizin, Bağıtlı Yüksek
Taraflar, içlerinden her birinin, 29 Ekim 1914 tarihinden bu yana savaş alaninda can vermiş,
ya da yaralanma, kaza ve hastalik yüzünden ölmüs askerleri ve denizcileriyle, ayni tarihten bu
yana tutsaklıkta ölmüs savaş tutsaklari ve gözaltı edilmiş sivillerin, kendi yetkileri (otoriteleri)
altındaki topraklarda bulunan mezarlıklarına, mezarlarina ve kemikliklerine ve onlari anmak
için dikilmiş anıtlarına saygı gösterecekler ve bunların bakımını sağlayacaklardır.
Bağıtlı Yüksek Taraflar, Karşılıklı olarak ülkelerinde, sözü geçen mezarlıkların, kemikliklerin
ve mezarlarin kimligini ortaya çikartmak ve bunları kütüge yazmak, bunların bakimiyla
ugrasmak ya da bunların bulunduklari yerlere uygun düsecek anitlar dikmek işleriyle her
birinin görevlendirebilecegi Komisyonlara, görevlerini yerine getirmeleri için her türlü
kolaylıkları gösterme konusunda anlasacaklardır. Bu Komisyonların hiç bir askeri niteligi
olmayacaktır.
MADDE 125
Bağıtlı Yüksek Taraflar, bunun başka, karşılıklı olmak şartıyla:
1. Tutsaklıkta ölmüs savaş tutsaklariyla gözaltı edilmiş sivillerin kimliklerini belirtmeye
yararli bütün bilgileri de ekleyerek, bunların tam bir çizelgesini;
2. Kimlikleri belirtilmeden gömülmüs bulunan ölülerin mezarlarinin sayişina ve yerlerine
ilişkin her türlü bilgiyi, birbirlerine vermeyi yükümlenirler.
MADDE 126
Romanya ülkesinde 27 Ağustos 1916 tarihinden bu yana ölmüş Türk askerlerinin,
denizcilerinin ve savaş tutsaklarinin mezarlari, mezarlıkları, kemikleri ve bu askerlerle
denizcileri anmak için dikilmiş anıtların bakımı ile gözaltı edilmiş sivillere ilişkin olarak 124
ncü ve 125 nci Maddelerden doğan bütün öteki yükümler konusunda, Romanya Hükümeti ile
Türk Hükümeti arasında özel bir anlasma yapılacaktır.

MADDE 127
124 ncü ve 125 nci Maddelerin genel nitelikteki hükümlerini tamamlamak üzere, bir yandan
Ingiliz İmparatorluğu, Fransa ve Italya Hükümetleri, öte yandan da Türkiye ve
YUNANİSTAN Hükümetleri, 128 nci Maddeden 136 nci Maddeye kadar olan Maddelerdeki
özel hükümler üzerinde anlasmaya varmışlardır.
MADDE 128
Türk Hükümeti, Ingiliz İmparatorluğu, Fransız ve Italya Hükümetlerine karşı, kendi
ülkesinde, bunların, savaş alanında can vermiş ya da yaralanmış, kaza ve hastalık yüzünden
ölmüs askerleri ve denizcileriyle, tutsaklıkta ölmüs savaş tutsakları ve gözaltı edilmiş
sivillerine ait mezarlari, mezarlıkları, kemiklikleri ve onlar anmak için dikilmiş anıtları
kapsayan toprak parçalarını [arsaları] bu Hükümetlerin kullanımına ayri ayrı ve sürekli olarak
bırakmayı yükümlenir. Bunun gibi, Türk Hükümeti, 130 ncu Maddede öngörülen
Komisyonlara, bir araya toplama mezarlıkları (cimetières de groupement), kemiklikler
kurmak, ya da anitlar dikmek için ileride gerekli görülecek toprak parçalarini da, sözü geçen
bu Hükümetlerin kullanimina birakacaktır.
Türk Hükümeti, bundan başka, söz konusu mezarlara, mezarlıklara, kemikliklere ve anitlara
giriş serbestligi tanimagi ve gerekirse, buralarda cadde ve yollar yapılmasına izin vermegi
yükümlenir.
Yunan Hükümeti de, kendi ülkesine ilişkin olarak, ayni yükümleri kabul eder.
Yukarıda belirtilen hükümler, böyle bir amaçla bırakılmış olan toprak parçalari üzerinde,
duruma göre, Türk ya da Yunan eğemenliğine halel vermez.
MADDE 129
Türk Hükümetince kullanimi bırakılacak toprak parçaları arasında, özellikle Ingiliz
İmparatorluğu için, 3 sayılı Haritada gösterilmiş olan Anzac (Arıburnu) bölgesindeki toprak
parçaları da bulunmaktadır.
Ingiliz İmparatorluğunun yukarıda adi geçen toprak parçasindan yararlanmasi aşağıdaki
şartlara bağlı olacaktır:
1. Bu toprak parçasi, Barış Andlaşmasıyla belirtilen amacından başka herhangi bir amaçla
kullanilmayacaktir; bu yüzden, hiç bir askerlik ya da ticaret amacıyla, ya da yukarıda
belirtilen asıl amacı dışında kalan başka herhangi bir amaçla kullanilmayacaktır;
2. Türk Hükümetinin, bu toprak parçasını -mezarlıkları da kapsamak üzere- denetlemege her
zaman hakkı olacaktır;
3. mezarlıklari korumakla görevli sivil bekçilerin sayişi, mezarlık basina bir bekçiden çok
olmayacaktır. Mezarlıklar dışındaki toprak parçasi için ayrica bekçiler bulunmayacaktir;
4. Bu toprak parçasinda, işter mezarlıklar içinde işter dışında, ancak bekçiler için kesin olarak
gerekli konutlardan başka konutlar yapilmayacaktir;
5. Bu toprak parçasının kıyısında, insan ya da yük yüklemegi ya da karaya çikartmagi
kolaylastirabilecek, hiç bir rihtim, dalga kiran ya da işkele yapılmayacaktır.
6. Bu toprak parçasını ziyaret için gerekli bütün işlemler yalnız Boğazlar’in iç kıyısında
yapılabilecek ve bu toprak parçasina Ege Denizi kıyısından girmeğe, ancak bu işlemlerin
tamamlanmasindan sonra izin verilecektir. Türk Hükümeti, mümkün oldugu kadar basit
olması gereken söz konusu işlemlerin, Türkiye’ye gelecek öteki yabancılarin bağlı
tutulacakları işlemlerden daha külfetli olmaması ve gereksiz her türlü gecikmeye yol
açmayacak kosullar altında yapılmasını, işbu Maddenin öteki hükümlerine halel gelmemek
şartıyla, kabul eder;

7. Bu toprak parçasını ziyaret işteginde bulunan kimseler silahlı olmayacaklardır; Türk
Hükümetinin, bu yasağın uygulanmasini denetlemege hakkı olacaktır;
8. Türk Hükümeti, 150 kişiyi asan ziyaretçi topluluklarının girişinden, en az bir hafta önce
haberli kılınacaktır.
MADDE 130
Ingiliz, Fransız ve Italyan Hükümetlerinden her biri, Türk ve Yunan Hükümetlerinin de birer
temsilci gönderecekleri bir Komisyon kuracak ve bu Komisyon, mezarlara, mezarlıklara,
kemikliklere ve anitlara ilişkin sorunlari, yerinde, çözüme baglayacaktir. Bu Komisyonların
baslica görevleri sunlar olacaktır:
1. Ölülerin gömüldügü ya da gömülmüs olabilecegi bölgelerde kesifler yaparak, oralarda
bulunan mezarlari, mezarlıkları, kemiklikleri ve anitlari kütüge yazmak;
2. Mezarlarin, gerektiginde bir araya toplanmasina ne gibi kosullar altında girişilecegini
saptamak; Türk ülkesinde Türk temsilcisiyle, Yunan ülkesinde de Yunan temsilcisiyle
anlasarak, bir araya toplama mezarlıklarınin, kemikliklerin ve dikilecek anitlarin yerlerini
kararlastirmak; bu amaçla ayrilacak yerlerin sınırlarıni, gerekli en küçük alan ölçüsünde,
saptamak;
3. Kendi uyruklarına ayrılmış ya da ayrilacak mezarlara, mezarlıklara, kemikliklere ve
anitlara ilişkin kesin plani, her Komisyonun baglı oldugu Hükümet adina, Türk ve Yunan
Hükümetlerine bildirmek.
MADDE 131
Kendilerine toprak parçasi ayrılmış olan Hükümetler, bu topraklari yukarıda belirtilenden
başka maksatlarla kullanmamagi ve kullanilmasina izin vermemegi yükümlenirler. Bu toprak
parçalari deniz kıyısında bulunmakta ise, bu kıyı, kendışıne toprak parçasi ayrılmış olan
Hükümetçe kara ya da denizle ilgili askerlige ya da ticarete ilişkin başka hiç bir maksat için
kullanilmayacaktir. Mezarlara ve mezarlıklara ayrılmış olan yerler bu amaçla ya da anit
dikilmesi için kullanilmayacaksa, bu yerler, duruma göre, Türk ya da Yunan Hükümetlerine
geri verilecektir.
MADDE 132
128 nci Maddeden 130 ncu Maddeye kadar olan Maddelerde öngörülen toprak parçalarina
ilişkin tam ve eksiksiz yararlanma hakkının Ingiliz, Fransız ve Italyan Hükümetlerine sürekli
olarak birakilmasi için gereken yasama ya da yönetim tedbirleri, 130 ncu Maddenin 3 ncü
fıkrasında öngörülen bildiriyi izleyecek altı ay içinde, Türk ve Yunan Hükümetlerince
alınacaktır. Kamulastirmalar yapılması gerekirse, bunlar Türk ülkesinde yapılacaksa Türk
Hükümetince, Yunan ülkesinde yapılacaksa Yunan Hükümetince gerçeklestirilecek ve
giderleri ülke Hükümetince karşılanacaktır.
MADDE 133
Ingiliz, Fransız ve Italyan Hükümetleri, kendi uyruklarına ait mezarlarin, mezarlıkların,
kemikliklerin ve anitlarin yapimini, düzenlenmesini ve bakimini, uygun görecekleri bir
yürütme organina [uygulama örgütüne] emenat etmekte serbest olacaklardir. Bu örgütler
[organlar] askeri nitelikte olmayacaklardir. Yalniz mezarlarin bir araya toplanmasi ve
mezarlıklarla kemikliklerin kurulması için gerekli sayilacak durumlarda ölü kalintilarinin
mezarlardan çıkartılması, tasinmasi ile kendilerine toprak ayrılmış Hükümetlerin, yurtlarina
gönderilmelerini zorunlu görecekleri ölü kalintilarinin mezarlarindan çıkartılması ve
tasinmasi işlerinde yetkili olacaklardır.

MADDE 134
Ingiliz, Fransız ve Italyan Hükümetlerinin, Türkiye’de bulunan mezarlarinin, mezarlıklarınin,
kemikliklerinin ve anitlarinin korunmasini, kendi uyrukları arasında atanacak bekçilerce
yaptirmaga hakları olacaktır. Bu bekçiler Türk makamlarınca [resmen] taninacaklar ve
mezarlarin, mezarlıkların, kemikliklerin ve anitlarin korunmasini sağlamak için, Türk
makamlarindan Yardım göreceklerdir. Bekçilerin askeri hiç bir niteligi olmayacak, fakat
kendilerini savunmak üzere bir rövolver ya da otomatik tabanca tasıyabileceklerdir.
MADDE 135
128 nci Maddeden 131 nci Maddeye kadar olan Maddelerde öngörülen toprak parçalarina,
duruma göre, Türkiye ve Türk makamlarınca, ya da YUNANİSTAN ve Yunan makamlarınca
herhangi bir kira, resim ya da vergi uygulanmayacaktır. Ingiliz, Fransız ve Italyan
Hükümetlerinin temsilcileriyle, bu mezarlari, mezarlıkları, kemiklikleri ve anitlari ziyaret
etmek işteyenler için, buralara giriş, her zaman serbest olacaktır. Türk Hükümetiyle Yunan
Hükümetine kendi ülkelerinde bulunan söz konusu toprak parçalarina ulastıiracak yolların
bakımını sürekli olarak üzerlerine alacaklardir.
Türk Hükümetiyle Yunan Hükümeti, söz konusu mezarlarin, mezarlıkların, kemikliklerin ve
anitlarin bakimi ya da bunların korunmasiyla görevlendirilmiş kimselerin ihtiyaçlarina
yetecek ölçüde suyun saglanmasi bakımından, Ingiliz, Fransız ve Italyan Hükümetlerine her
türlü kolaylıklari göstermeyi, karşılıklı olarak yükümlenirler.
MADDE 136
Ingiliz, Fransız ve Italyan Hükümetleri, Türkiye’den ayrılan ülkeleri de kapsamak üzere, kendi
yetkileri [otoriteleri] altındaki ülkelerde gömülü bulunan Türk askerleriyle denizcileri için
mezarlar, mezarlıklar, kemiklikler yapmak ve anitlar dikmek konusunda, 128 nci Madde ile
130 ncu Maddeden 135 Maddeye kadar olan Maddelerdeki hükümlerden yararlanma hakkını,
Türk Hükümetine tanımayı yükümlenirler.
3. GENEL HÜKÜMLER
MADDE 137
Bağıtlı Yüksek Taraflar arasında kararlaştırılmış aykırı hükümler dışında, 30 Ekim 1918
tarihinden baslayarak, işbu Andlaşmanın yürürlüğe girişine kadar, İstanbul’u işgal eden
Devletlerin makamlarınca ya da bu makamlarla görüs birligi içinde, kendi uyruklarıyla
yabancılarin ya da Türk uyruklarının malları, hakları ve çıkarları ve bu kimselerin Türkiye
makamlariyla ilişkileri konusunda verilmiş kararlar ya da buyruklar [emirler] geçerli
sayilacak ve bu kararlarla buyruklar yüzünden, bu Devletlere ya da onlarin makamlarina karşı
hiç bir iştemde bulunulamayacaktır.
Yukarıda sözü edilen kararlar ve buyruklar yüzünden ugranilan bir zarardan dogan bütün
öteki işlemler, Hakemlik Karma Mahkemesine sunulacaktır.
MADDE 138
Genel affa ilişkin bugünkü tarihli bildirinin IV ncü ve VI nci paragraflarina halel gelmemek
şartıyla, yargi konularinda, 30 Ekim 1918 tarihinden baslayarak işbu Andlaşmanın yürürlüğe
girişine kadar, İstanbul’u işgal eden Devletlerin yargıçları, mahkemeleri ya da makamlarınca

olduğu gibi, 8 Aralık 1912 tarihinde kurulmus geçici Yargı [Adalet] Karma Komisyonunca da
Türkiye’de verilmiş olan kararlar ve buyruklar, uygulama tedbirleriyle birlikte, geçerli
sayılacaktır.
Bununla birlikte, bir askeri mahkeme ya da bir kolluk [polis] mahkemesince, hukuk işlerinde,
verilmiş bir hüküm yüzünden, bir özel kişinin, başkasinin yararına uğramış oldugu bir zararın
onarilmasi için bir iştemde bulunması durumunda, işbu iştem Hakemlik Karma Mahkemesine
götürülecek ve bu Mahkeme, gerekli görürse, bir zarar-giderimde [tazminatta] bulunulmasini,
üstelik oldugu gibi eski duruma getirmeyi restitution) zorunlu kilabilecektir.
MADDE 139
Sivil [mülki], yargişal ya da mali yönetim kurumlariyla vakiflarin yönetimine ilişkin olup da,
yalniz Osmanlı İmparatorluğundan ayrılan bir ülkenin Hükümetini ilgilendiren ve Türkiye’de
bulunan arsivler, kütükler, planlar ve her türlü belgelerde, Osmanlı İmparatorluğundan ayrılan
bir toprakta bulunup, yalniz Türk Hükümetini ilgilendiren bu çeşit belgeler, Karşılıklı olarak,
her iki tarafça birbirine verilecektir.
Yukarıda belirtilen arsivleri, kütükleri, planlari, senetleri ve öteki belgeleri elinde bulunduran
Hükümet de kendışıni bu belgelerle ilgili saymaktaysa, bu belgeler, iştek üzerinde, ilgili
Hükümete bunların fotoğrafilerini ya da onaylanmiş örneklerini [kopyalarin] vermek şartıyla,
o Hükümetçe saklanabilecektir.
Gerek Türkiye’den gerekse ayrılmış topraklardan alınmış arsivler, kütükler, planlar, senetler
ve öteki belgeler, yahniz alınmış olduklari ülkeyi ilgilendirmekteyseler, bunların asıllari,
Karşılıklı olarak geri verilecektir.
Bu işlemlerin gerektirecegi giderler, belgeleri işteyen Hükümetçe karşılanacaktir.
Yukarıdaki hükümler, eski Osmanlı İmparatorluğuna ait olup da 1912 yilindan önce
YUNANİSTAN’a geçirilmiş bulunan ilçelerdeki [kazalardaki, diştricts] mallara ya da
vakiflara ilişkin kütüklere de ayni şartlar içinde uygulanacaktır.
MADDE 140
Türkiye ile öteki bağıtlı Devletlerarasında, savaş sırasında ve Karşılıklı olarak, 30 Ekim 1918
tarihinden önce elde edilmiş bütün deniz genimetleri [ganaim-i bahriye, prises martimes] hiç
bir işteme yol açmayacaktir. İstanbul’u işgal eden Devletlerce, bu tarihten sonra, silahbirakişiminin [mütarekenin] bozulmasi yüzünden, yapılmış olan elkoymalar [zaptlar, prises] konusunda da ayni hüküm uygulanacaktır.
Şurası kararlaştırılmıştır ki, İstanbul’u işgal eden Devletlerin Hükümetleri ve uyruklarınca ya
da Türk Hükümeti ve Türk uyruklarınca, bu Hükümetlerin, 29 Ekim 1914 tarihinden 1 Ocak
1923 tarihine kadar, kendi lamanlarina ya da işgal ettikleri limanlarda kullanmiş bulunduklari
her çeşit küçük tonajli deniz tasitina, yatlara (yachts) ve mavnalara ilişkin olarak, hiç bir iştem
öne sürülemeyecektir. Bununla birlikte, işbu hüküm, genel affa ilişkin olarak bugünkü tarihle
imzalanan Bildirinin VI nci parağrafı hükmüne halel vermeyecegi gibi, 29 Ekim 1914
tarihinden önceki haklara dayanarak, özel kişiler ce başka özel kişiler e karşı öne
sürülebilecek işlemlere de halel getirmeyecektir.
30 Ekim 1918 den sonra elkonulmus [zaptedilmiş] Türk ve Yunan gemileri, her iki
Hükümetçe, Karşılıklı olarak geri verilecektir.
MADDE 141
İşbu Andlaşmanın 25 nci Maddesinin ve 28 Haziran 1919 tarihli Versailles Andlaşmasının
155 nci, 150 nci ve 440 nci maddeleri ile III ncü Ek’inin VIII nci Bölümünün (Onarımlar)

uygulanmasiyla, savaş sırasında Alman Hükümeti ya da Alman uyruklarınca Osmanlı
Hükümetine ya da Osmanlı uyruklarına, simdi bu gemileri elinde bulunduran Müttefik
Hükümetlerin rızası olmaksızın geçirilmiş [transfer edilmiş] bulunan bütün Alman gemilerine
ilişkin olarak, alman Hükümetine ya da Alman uyruklarına karşı kendilerine düsebilecek her
yükümden Türk Hükümetinin ve Türk uyruklarının kurtulmus (libérés) sayildiklari bildirilir.
Türkiye ile Türkiye’nin yaninda savaşmiş öteki Devletlerin ilişkilerinde de, gerekirse, bu
hüküm uygulanacaktır.
MADDE 142
Yunan ve Türk halklarinin mübadelesine ilişkin olarak, YUNANİSTAN ile Türkiye arasında
30 Ocak 1923 de yapılmış olan özel Sözlesme, söz konusu iki Yüksek Taraf arasında, işbu
Andlaşmanın içindeymi gibi, ayni güç ve değerde olacaktır.
MADDE 143
İŞBU ANDLASMA, mümkün olan en kısa süre içinde onaylanacaktır. Onama belgeleri
Paris’te sunulacaktır.
Japon Hükümeti, onamanin yapılmış oldugunu, Paris’teki diplomatik temsilcisi aracılığıyla,
Fransa Cumhuriyeti Hükümetine bildirmege yetkili olacak ve bu durumda, Japon Hükümeti
onama belgesini mümkün olan en kısa süre içinde gönderecektir.
Imzaci Devletlerden her biri, İşbu Andlaşmayla birlikte, imzalamış oldukları ve Lausanne
Konferansının Son [Nihai] Senedinde belirtilen Senetler -bunlar onama gerektirmekteyselertek ve ayni belge ile onaylayacaktır.
Bir yandan Türkiye ve öte yandan Ingiliz İmparatorluğu, Fransa, Italya ve Japonya, ya da
bunların arasında üçü, onama belgelerini sunduklari zaman, bir ilk sunus tutanagi (procèsverbal de dépot) düzenlenecektir.
Bu ilk tutanagın tarihinden baslayarak, Andlaşma, onu böylece onaylamiş olan Bağıtlı Yüksek
Taraflar arasında yürürlüğe girecektir. Bundan sonra, öteki Devletler için, onama belgelerinin
sunulusu tarihinde yürürlüğe girecektir.
Fransız Hükümeti, onama belgelerinin sunus tutanaklarinin dogrulugu onaylamiş birer
örnegini bütün Imzaci Devletlere teslim edecektir.
BU HÜKÜMLERE OLAN INANÇLA, adlari aşağıda belirtilen Tamyetkili Temsilciler, işbu
Andlaşmayı imzalamışlardır.
LAUSANNE’de, yirmi dört Temmuz bin dokuz yüz yirmi üç tarihinde, yalniz bir nüsha
olarak düzenlenmiştir; bu nüsha Fransa Cumhuriyeti Hükümetinin arsivlerine konulacak ve
bu Hükümet, Imzaci Devletlerden her birine, bunun, dogrulugu onaylanmiş birer örnegini
verecektir.
(L.S.) Horace RUMBOLD
(L.S.) PELLE
(L.S.) GARRONI
(L.S.) G.C. MONTAGNA
(L.S.) K. OTCHIAI
(L.S.) E.K. VÉNİŞÉLOS
(L.S.) D. CACLAMANOS
(L.S.) Const. DIAMANDY
(L.S.) Const. CONTZESCO
(L.S.) M. İŞMET
(L.S.) Dr.RIZA NUR
(L.S.) HASAN

II. BOGAZLAR REJIMINE ILİŞKIN SÖZLESME 24 TEMMUZ 1923 TARIHINDE
İMZALANMIŞTIR.
—————–INGILIZ İMPARATORLUĞU, FRANSA, ITALYA, JAPONYA, BULGARİŞTAN,
YUNANİSTAN, RUSYA, SIRP-HIRVAT-SLOVEN DEVLETI VE TÜRKIYE
Bugünkü tarihli Barış Andlaşmasının 23 ncü Maddesiyle benimsenen ilke uyarınca,
Boğazlar’da bütün ulusların gemileri için Akdeniz’le Karadeniz arasında geçiş ve gidiş-geliş
serbestliğini sağlamak kaygişiyla ve bu serbestligi sürdürmenin genel Barış ve dünya ticareti
için gerekli oldugunu göz önünde tutarak,
Bu amaçla bir Sözlesme yapmayı kararlastırmışlar ve Tam yetkili Temsilcilerini aşağıda
belirtildigi üzere atamışlardır:
MAJESTE BÜYÜK-BRITANYA VE IRLANDA BIRLESIK-KRALLIGI VE DENIZLER
ÖTESI INGILIZ ÜLKELERI KRALI, HINDİŞTAN IMPARATORU:
Çok Sayin Sir Horace George Mantagu RUMBOLD, Baronet, G.C.M.G., İstanbul’da YüksekKomiser;
FRANSA CUMHURBAŞKANI:
Korgeneral Sayin Maurice PELLÉ, Fransa Büyükelçişi, Cumhuriyet’in Dogu’da YüksekKomiseri, Légion d’Honneur ulusal Nisaninin Grand Officier rütbesi;
MAJESTE ITALYA KRALI:
Sayin Marki Camille GARRONI, Krallik Senatörü, Italya Büyükelçişi, İstanbul’da YüksekKomiser, Saints Maurice el Lazare Nisanlariyla Couranne d’Italie Nisaninin Grand-Croix
rütbesi;
M.Jules César MANTAGNA, Atina’da Olaganüstü Temsilci ve Tamyetkili Ortaelçi, Saints
Maurice et Lazare Nisanlarinin Commandeur rütbesi, Couronne d’Italie Nisaninin Grand
Officier rütbesi;
MAJESTE JAPONYA IMPARATORU:
M. Kentaro OTCHIAI, Jusammi, Soleil Levant Nisaninin Birinci Sınıf rütbesi, Roma’da
Olaganüstü ve Tamyetkili Büyükelçi;
MAJESTE BULGARLAR KRALI:
M.Bogdan MORPHOFF, Demiryollari, Posta ve Telgraf İşleri eski Bakani;
M.Dimitri STANCIOFF, Hukuk Doktoru, Londra’da Olaganüstü Temsilci ve Tamyetkili
Ortaelçi, Saint-Alexandre Nisaninin Grand-Croix rütbesi;
MAJESTE YUNANLILAR KRALI:
M.Eleftherios K.VÉNİŞÉLOS, eski Basbakan, Sauveur Nisaninin Grand-Croix rütbeki;
M.Démètre CACLAMANOS, Londra’ta Tamyetkili Ortaelçi, Sauveur Nisaninin
Commandeur rütbesi;
MAJESTE ROMANYA KRALI:
M.Constantin I.DIAMANDY, Tamyetkili Ortaelçi;
M.Constantin CONTZESCO, Tamyetkili Ortaelçi;
RUSYA:
M.Nicholas Ivanovitch IORDANSKY;
MAJESTE SIRPLAR, HIRVATLAR VE SLOVENLER KRALI:
M.Dr. Miloutine YOVANOVITCH, Bern’de Olaganüstü Temsilci ve Tamyetkili Ortaelçi;
TÜRKIYE BÜYÜK MILLET MECLİŞI HÜKÜMETI:
İŞMET Pasa, Dışışleri Bakani, Edirne Milletvekili;
Dr.RIZA NUR Bey, Sağlık İşleri ve Sosyal Yardım Bakani, Sinop Milletvekili;
HASAN Bey, eski Bakan, Trabzon Milletvekili,

BU TEMSILCILER, yetki belgelerini gösterdikten ve bunlar usulüne uygun ve geçerli kabul
edildikten sonra, aşağıdaki hükümler üzerinde anlasmaya varmışlardır.
MADDE 1
Bağıtlı Yüksek Taraflar, aşağıda, “Boğazlar” (“Détroits”) genel teriminin kapsamina giren
Çanakkale Boğazı’nda, Marmara Denizi’nde ve Karadeniz Boğazı’nda, denizden ve havadan
geçiş ve gidiş-geliş serbestligi ilkesini kabul ve ilan etmekte görüs birligine varmişlardir.
MADDE 2
Boğazlar’dan Barış zamaninda ve savaş zamaninda, ticaret gemileriyle ticaret uçaklarinin ve
savaş gemileriyle savaş uçaklarinin geçişi ve gidiş-gelişi, bundan böyle aşağıdaki Ek’in
a) Barış zamanında:
Bayrak ne olursa olsun, hiç bir işlem, herhangi bir resim ya da harç olmaksızın, fakat
kuvvetlerin toplamına ilişkin olarak aşağıdaki kısıtlamalar içinde, gece ve gündüz, tam geçiş
serbestliği.
Bir Devletin Karadeniz’e gitmek üzere Boğazlar’dan geçirebilecegi en büyük kuvvet,
Karadeniz’de kıyısı olan Devletlerden en kuvvetli donanması olan Devletin, geçiş sırasında
Karadeniz’de bulunan donanmasından daha büyük olmayacaktır; bununla birlikte, Devletler,
Karadeniz’e her zaman ve her durumda, her biri 10,000 tonu geçmeyen üç gemiyi asmayacak
bir deniz kuvveti göndermek hakkını saklı tutmaktadırlar.
Boğazlar’dan geçen gemilerin sayısı yüzünden Türkiye’ye hiç bir sekilde bir sorumluluk
düsmeyecektir.
Bu kuralın uygulanması olanağını sağlamak için, 10 ncu Maddede öngörülen Boğazlar
Komisyonu, Karadeniz’de kıyısı olan her Devletten, her yıl 1 Ocak ve 1 Temmuz tarihlerinde,
Karadeniz’deki zırhlılarının (cuirassés), savaş kruvazörlerinin (croiseurs de bataille), uçak
gemilerinin (batiments porte-avions), kruvazörlerinin (croiseurs), muhriplerinin (destroyers),
denazaltılarının ve başka her tip gemilerle deniz uçaklarının sayısını bildirmesini ve bu
bildiride bulunurken de, hizmette olan gemileri, mevcudu indirilmiş, yedekte tutulan, onarım
ve degişiklik görmekte bulunan gemileri, ayrı ayrı göstermesini işteyecektir.
Boğazlar Komisyonu, bu bildirileri aldıktan sonra, ilgili Devletlere, Karadeniz’de en kuvvetli
donanmanın kapsadıgı zırhlıların, savaş kruvazörlerinin, uçak gemilerinin, muhriplerin,
kruvazörlerin, denizaltıların ve uçaklarla -varsa- başka her tip gemilerin sayısını bildirecektir;
ayrıca, bu donanmaya baglı bir geminin Karadeniz’e girişi ya da oradan çıkişı yüzünden
dogan degişiklikler de, hemen, ilgili Devletlerin bilgişine sunulacaktır.
Boğazlar’dan Karadeniz’e gitmek üzere geçirilecek bir deniz kuvvetinin hesaplanmasında
yalnız hızmette olan savaş gemileri göz önünde tutulacaktır.
b) Savaş zamanında Türkiye tarafsızsa:
Bayrak ne olursa olsun, hiç bir işlem, resim ya da harç olmaksızın, 2 nci parağrafın (a)
fıkrasında öngörülen aynı kısıtlamaılar içinde, gündüz ve gece, tam geçiş serbestligi.
Bununla birlikte, bu kısıtlamaılar, savaşan [muharip] bir Devletin, Karadeniz’de savaşanlık
[muhariplik] haklarına zarar verecek sekilde uygulanmayacaktır.
Tarafsız bir Devlet sıfatıyla Türkiye’nin hakları ve ödevleri, Türkiye’nin tarafsız oldugu bir
savaş süresince suları ve havası Barış zamanında oldugu gibi tam bir serbestlik içinde kalması
gereken Boğazlar’da gidiş-gelişi engelleyebilecek herhangi bir tedbir alınmasına Türkiye’yi
yetkili kılmiş olmayacaktır.
Savaşan Devletlerin savaş gemilerinin ve askeri uçaklarının, Boğazlar bölgesinde herhangi bir
yakalamaya [capture] kalkişmaları, denetim ve arama hakkını kullanmaları ve düşmanca
herhangi bir davranısta bulunmaları yasak olacaktır.
Savaş gemilerine, yiyecek almak ve onarımda bulunmak konularında, Deniz Savaşında
Tarafsızlıga Ilişkin 1907 XIII ncü La Haye Sözlesmesi hükümleri uygulanacaktır.

Uçaklar için tarafsızlık kurallarına ilişkin kuralları saptayacak uluslararası bir Sözlesme
yapılıncaya kadar, askeri uçaklara, Boğazlar’da, XIII ncü La Haye Sözlesmesinin savaş
gemilerine tanıdıgı işlemlere benzer işlemde bulunulacaktır.
c) Savaş zamanında, Türkiye savaşan bir Devletse:
Tarafsız savaş gemileri için hiç bir işlem, resim ya da harç olmaksızın, 2 nci parağrafın (a)
fıkrasında öngörülen aynı kısıtlamaılar içinde, tam geçiş serbestligi
Düşman gemileriyle uçaklarının Boğazlar’dan yararlanmalarını önlemek üzere, Türkiye’ce
alınacak tedbirler, tarafsız gemilerle uçakların geçiş serbestligine zarar vermeyecek nitelikte
olacaktır; Türkiye, bu amaçla, sözü geçen gemilere gerekli yönergeleri ve kılavuzlar
saglamagı yükümlenir.
Tarafsız askeri uçaklar, Boğazlar’dan, karsılasabilecekleri tehlikeli kendileri göze alarak,
geçebileceklerdir; bunlara, nitelikleri anlasılmak üzere, denetleme hakkı (le droit d’enquête)
uygulanacaktır. Bunun için, sözü geçen uçaklar, Türkiye’nin bu amaçla gösterecegı ve
hazırlayacagı bölgelerde karaya ya da denize inmekle yükümlü bulunacaklardır.
3.
a) Türkiye ile barış durumunda bulunan Devletlerin denizaltıları Boğazlar’dan ancak su
yüzünden geçeceklerdir.
b) Gerek Akdeniz’den gerek Karadeniz’den gelen yabancı bir deniz kuvvetinin komutanı,
komutası altında bulunup Boğazlar’a girecek gemilerin sayısını ve adlarını, durmak zorunda
olmaksızın, Çanakkale Boğazı’nın ya da Karadeniz Boğazı’nın agzında bir işaret iştasyonuna
(station de signaux) bildirecektir.
Türkiye, bu işaret iştasyonlarını bildirecektir; bu bildiride bulununcaya kadar, yabancı savaş
gemileri için Boğazlar’dan geçiş serbestligi gene yürürlükte olacak ve bunların Boğazlar’a
girişleri bu yüzden gecikmeye uğratılmayacaktır.
c) Askeri uçaklarla askeri-olmayan uçaklar için işbu kurallarla öngörülen şartlar içinde,
Boğazlar üzerinden uçus izni, söz konusu uçaklar bakımından sunları da kapsamaktadır:
1. Boğazlar’ın dar geçitleri üzerinde onbeş kilometreye kadar bir toprak seridi üstünde uçus
serbestliği:
2. Zorunlu iniş halinde, Türkiye’nin kıyılarına ya da karasularına inme serbestliği.
4.
Savaş gemilerinin geçiş sürelerinin sınırlandırılması
Boğazlar’dan transit olarak geçes savaş gemileri, hasar ya da deniz rizikosu (avaries ou
fortune de mer) durumları dışında, geceleyın demırlemeyı ve gemı güvenlıgını sağlamak ıçın
gereklı süreyı de kapsamak üzere, hıç bır vakıt, geçıslerı ıçın gereklı olan zamandan daha
uzun bır süre Boğazlar’da duramayacaklardır.
5.
Boğazlar ve Karadeniz Limanlarında durmak
a. İşbu Ek’in 1 nci, 2 nci ve 3 ncü paragrafları, gemilerin, savaş gemilerinin ve uçakların,
Boğazlar boyunca Boğazlar’ın üstünden geçişine uygulanır ve Türkiye’nin, limanlarını ve
hava alanlarını aynı zamanda ziyaret edebilecek bir Devletin savaş gemileriyle askeri
uçaklarının sayısına ve bunların kaliş sürelerine ilişkin olarak, gerekli görecegi kuralları
koyma hakkına halel vermez.
b. Karadeniz’de kıyısı olan Devletlere de, kendi limanlarına ve hava alanlarına ilişkin olarak,
aynı haklar tanınacaktır.
c. Tuna Avrupa Komisyonunda temsil edilmekte olan Devletler, bu nehrin agızlarında ve
Kalas (a )Galatz) kadar, stationnaires olarak bulundurmakta oldukları hafif [savaş] gemileri, 2
nci paragrafta öngörülen gemilere eklenecek ve gerektigi zaman bu gemiler başkaları ile
değiştirilebilecektir.

6.
Sağlık bakamından korunmaya ilişkin üzel hükümler
Içlerinde veba, kolera ya da tifüs olayları olan, ya da yedi günden beri böyle olaylar çıkmış
bulunan savaş gemileriyle, bulasık bir limandan, beş kez yirmi dört saatten az bir süre içinde
ayrılmıs bulunan gemiler Boğazlar’dan karantinalı geçecekler ve Boğazlar’ı bulastırmak
olanagını kesin olarak ortadan kaldırmak üzere gerekli bütün koruma tedbirlerini, gemide
bulunan bütün olanakları kullanarak almak zorunda olacaklardır.
Içlerinde bir hekim bulunan ve Boğazlar’dan durmaksızın ya da yük bosaltmaksızın doğrudan
doğruya geçen ticaret gemileri de böyle davranacaklardır.
İçlerinde hekim bulunmayan ticaret gemileri, Boğazlar’a girmezden önce-Boğazlar’da
durmayacak olsalar bile- uluslararası sağlık hükümlerinin gereklerini yerine getirmek zorunda
olacaklardır.
Boğazlar’da bir limana ugrayan savaş gemileriyle ticaret gemileri, bu limanda uygulanabilir
uluslararası sağlık hükümlerine baglı olacaklardır.
MADDE 3
Boğazlar’da geçişi ve gidiş-gelişi her türlü engelden serbest tutmak için, 4 ncü Maddeden 9
ncu Maddeye kadar olan Maddelerde belirtilen tedbirler, Boğazlar’ın sularına, kıyılarına,
Boğazlar’da bulunan ya da Boğazlar’a yakın adalara da uygulanacaktır.
MADDE 4
Aşağıda gösterilen bölgeler ve adalar askerlikten arındırılacaktır:
1. Çanakkale Boğazı ile Karadeniz Boğazı’nın, asağıdaki gibi sınırlandırılmiş bölgeleri
boyunca iki kıyısı (ekli haritaya bakınız):
Çanakkale Boğazı: Kuzey-Batı’da, Gelibolu Yarımadası ve Saros (Xéros) Körfezi’nde Bakla
Burnu’nun Kuzey-Dogusunda 4 kilometre uzaklıkta bulunan bir noktadan baslayarak,
Marmara Denizi üzerindeki Kumbagı’nda sona eren ve Kavak’ın (bu yer dısarıda kalmaktadır)
Güneyinden geçen bir çizginin Güney-Dogusundaki bölge;
Karadeniz Boğazı (İstanbul’a ilişkin özel rejim saklı kalmak üzere, Madde 8): Dogu’da,
Karadeniz Boğazı’nın Dogu kıyısından 15 kilometre uzaklıkta çizilmiş bir çizgiye kadar
uzanan bölge:
Batı’da, Karadeniz Boğazı’nın Batı kıyısından 15 kılometre uzaklıkta çizilmiş bir çizgiye
kadar uzanan bölge.
2. Emir-Ali Adası dişarıda kalmak üzere, bütün Marmara Denizi adaları.
3. Ege Denizi’nde, Semadirek (Semendirek, Samothrace), Limni (Lemnos), Imroz (Imbros),
Bozcaada (Tenedos), ve Tavsan adaları (Iles aux Lapins).
MADDE 5
Fransa, Ingiltere, Italya ve Türkiye Hükümetlerinden her birince birer üyesi atanacak, dört
üyeli bir Komisyon, 4 ncü Maddenin 1 nci fıkrasında öngörülen bölgelerin sınırlarını yerınde
saptamak üzere, işbu Sözleşmenın yürürlüğe giriş tarihinden 15 gün sonra toplanacaktır.
Komisyonda temsilcileri bulunan Hükümetlerden her biri, kendi temsilcilerinin hakkı olan
ödeneklerini kendışı verecektir.
Komisyon işlemesinin gerekli kılacagı genel harcamalar, temsil edilen Devletlerarasında eşit
olarak paylasılacaktır.
MADDE 6
İstanbul’a ilişkin olarak 8 nci Maddedeki hükümler saklı kalmak üzere, askerlikten
arındırılacak bölgelerde ve adalarda, hiç bir iştihkâm, yere baglı [sabit] topçu tesişleri, ısıldak
tesişleri, denizaltı işleyen araçlar, hiç bir askeri havacılık tesişi ve hiç bir deniz üssü
bulunmayacaktır.
Buralarda asayişin korunması için gerekli bulunan ve silahları, her türlü topçuluk dişarıda
kalmak üzere, tüfek, rövolver, kılıç ve her 100 kişiye dört hafif makineli tüfekten olusacak,
polis ve jandarma kuvvetlerinden başka hiç bir silahlı kuvvet bulunmayacaktır. /Askerlikten

arındırılmiş bölgelerin ve adaların karasularında, denizaltı gemişinden başka, deniz altında
işleyen hiç bir araç bulunmayacaktır.
Yukarıdaki hükümlere halel gelmeksizin, Türkiye, Türk ülkesinin askerlikten arındırılmiş
bölgelerinden ve adalarından ve Türk donanmasının demirleme hakkı olan bu yerlerin
karasularından silahli kuvvet geçirmek hakkını elinde tutacaktır.
Bundan başka, Türk Hükümetinin, Boğazlar’da uçaklar ve balonlarla, denizin yüzünü ve
dibini gözetlemeye hakkı olacaktır. Türk uçakları, Boğazlar’ın suları ve Türk ülkesinin
askerlikten arındırılmiş bölgeleri üzerinde, her zaman, uçabilecekler ve buraların her yerine,
karaya ve denize, serbestçe inebileceklerdir.
Türkiye ve YUNANİSTAN, askerlikten arındırılmiş bölgelerde ve bunların karasularında,
silâhaltına alınacakların egitimi için, bu bölgeler dışından gerekecek personeli getirip
götürmege de yetkili olacaklardır.
Türkiye ve YUNANİSTAN, kendi ülkelerinin askerlikten arındırılmiş bölgelerinde, her türlü
telgraf, telefon ve optik araçlarla gözetleme ve haberlesme sistemi kurmaga yetkili
olacaklardır. YUNANİSTAN, askerlikten arındırılmiş Yunan adalarının karasularından
donanmasını geçirebilecek, fakat bu suları Türkiye’ye karsı hareket üssü olarak, ya da bu
amaçla, kara ya da deniz kuvvetleri yıgmak için kullanmayacaktır.
MADDE 7
Marmara Denizi sularına, denizaltı gemileri dışında, deniz altında işleyen hiç bir araç
konulmayacaktır.
Türk Hükümeti, Marmara Denizi’nin Avrupa [Rumeli] kıyıları bölgesine, ya da Karadeniz
Boğazı’nin askerlikten arındırılmış bölgesinin Doğusunda Darıca’ya kadar Anadolu kıyıları
bölgesine, Boğazlar’dan geçise engel olabilecek nitelikte yere bağlı [sabit] hiç bir top
bataryası ya da torpil atıcı yerleştiremeyecektir.
MADDE 8
İstanbul (Stamboul), Beyoğlu, Galata, Adalar ve bitişik dolaylarını kapsamak üzere İstanbul
(Constantinople) ile çevresinde, başkentin ihtiyaçlarını karşılamak üzere en çok 12.000 kişilik
bir garnizon bulunabilecektir. İstanbul’da bir tersane ile bir deniz üssü bulundurulabilecektir.
MADDE 9
Savaş çıktığı zaman, Türkiye ya da YUNANİSTAN, savaşan Devlet haklarını kullanarak,
yukarıda öngörülen askerlikten arındırma durumunda degişiklik yapacak olurlarsa, barışla
birlikte, işbu Sözlesmede öngörülen rejimi yeniden yürürlüğe koymakla yükümlü
olacaklardır.
MADDE 10
İstanbul’da, 12 nci Maddede belirtildigi üzere, bir Uluslararası Komisyon kurulacak ve bu
Komisyon “Boğazlar Komisyonu” (Commişsion des Détroits) adını alacaktır.
MADDE 11
Komisyon, yetkilerini, Boğazlar’ın suları üzerinde kullanacaktır.
MADDE 12
Komisyon, bir Türk temsilcisinin başkanlıgı altında, işbu Sözlesmenin imzacı Devletlerin
olmaları bakımından, Fransa, Ingiltere, Italya, Japonya, Bulgaristan, YUNANİSTAN,
Romanya, Rusya ve Sırp-Hırvat-Sloven Devleti temsilcilerinden kurulu olacaktır.
Amerika Birlesik Devletleri bu Sözlesmeye katılırsa, Komisyonda bir temsilci bulundurmaya
hakkı olacaktır. Aynı hak, işbu Maddenin 1 nci fıkrasında adları geçmeyen Karadeniz’e
kıyıdas öteki bagımsız Devletler için de, aynı şartlar içinde, saklı tutulacaktır.
MADDE 13
Komisyonda temsilci bulunduran Hükümetler, kendi temsilcilerinin hakkı olabilecek
ödenekleri kendileri vereceklerdir. Komisyonun her çeşit ek harcamaları, Milletler
Cemiyetinin giderlerini bölüsmek üzere saptanmıs oranlar içinde, sözü geçen Hükümetler
arasında paylasılacaktır.

MADDE 14
Komisyon, 2 nci Maddeye baglı Ek’in 2 nci, 3 ncü ve 4 ncü paragrafları konusu olan, savaş
gemilerinin ve askeri uçakların geçişine ilişkin hükümlerin geregi gibi göz önünde tutulup
tutulmadıgına bakmakla görevli olacaktır.
MADDE 15
Boğazlar Komisyonu, görevini, Milletler Cemiyetinin koruyuculugu altında yapacak ve bu
Cemiyet her yıl çalişmalarını gösteren bir rapor verecek, ayrıca, ticaret bakımından ve
gemilerin gidiş-gelişine ilişkin bütün bilgileri sunacaktır. Komisyon, bu amaçla, Boğazlar’da
gemilerin gidiş-gelişi sorunuyla ugrasan Türk Hükümeti servişleriyle ilişki kuracaktır.
MADDE 16
Komisyon, görevinin yerine getirilmesi için gereken yönetmelikleri yapmaya yetkili olacaktır.
MADDE 17
İşbu Sözlesmenin hükümleri, Türkiye’nin, Türk sularında donanmasını serbestçe dolastırma
hakkına halel vermeyecektir.
MADDE 18
Boğazlar’ın ve Boğazlar’a komsu bölgelerin askerlikten arındırılmasının, Türkiye için,
askerlik açısından haklı gösterilmez bir tehlike yaratmamasını ve savaş eylemlerinin
Boğazlar’ın serbestligini, ya da askerlikten arındırılmiş bölgelerin güvenlik ve asayişini
tehlikeye düsürmemesini işteyen Bagıtlı Yüksek Taraflar, aşağıda hükümler üzerinde
anlasmaya varmişlardır:
Geçiş serbestliğine ilişkin hükümlere bir aykırılık işlenirse, ya da beklenmez bir saldırı ve
savaş eylemleri yüzünden, gemilerin Boğazlar’da gidiş-geliş serbestligi ya da askerlikten
arındırılmiş bölgelerin güvenligi tehlikeye düsecek olursa, Bagıtlı Yüksek Taraflar ve her
halde Fransa, Ingiltere, Italya ve Japonya, bu konuda Milletler Cemiyetinin kararlaştıacağı
bütün tedbirlere basvurarak, bu eylemleri elbirligiyle önleyeceklerdir.
Yukarıdaki fıkrada öngörülen davranişı gerektiren eylemler sona erer ermez, Boğazlar
statüsü, işbu Sözlesme hükümleriyle düzenlendigi üzere, yeniden kesinlikle uygulanacaktır.
Boğazlar’ın askerlikten arındırılmasına ve serbestligine ilişkin hükümlerin tamamlayıcı bir
parçası olan işbu hüküm, Bagıtlı Yüksek Tarafların, Milletler Cemiyeti Mişakı uyarınca söz
konusu olabilecek haklarına ve yükümlerine halel vermez.
MADDE 19
Bagıtlı Yüksek Taraflar, işbu Sözlesmeyi imzalamamıs Devletlerin Sözlesmeye katılmalarını
sağlamak için bütün çabalarını göstereceklerdir. Bu katılma, diplomasi yoluyla, Fransa
Cumhuriyeti Hükümetine bildirilecek ve bu Hükümet de, bunu, imzacı ya da katılmıs bütün
Devletlere bildirecektir. Katılma, Fransız Hükümetince yapılacak bildirme tarihinden
baslayarak geçerli olacaktır.
MADDE 20
İşbu Sözlesme onaylanacaktır. Onama belgeleri mümkün olan en kısa süre içinde Paris’de
sunulacaktır. İşbu Sözlesme, Barış Andlaşmasının imzacılarından olmayan ve bu ana kadar
işbu Sözlesmeyi henüz onaylamamıs bulunan Devletler için, bugünkü tarihli Barış
Andlaşmasıyla aynı şartlar içinde yürürlüğe girecektir; işbu Sözlesme, bu Devletler, Fransa
Cumhuriyeti Hükümetince öteki bagıtlı Devletlere bildirilecek olan onama belgelerini
sundukça, [onlar bakımından da] yürürlüğe girecektir.
BU HÜKÜMETLERE OLAN INANÇLA, yukarıda adları yazılı Tamyetkili Temsilciler, işbu
Sözlesmeyi imzalamıslardır. LAUSANNE’da, 24 Temmuz 1923 tarihinde, yalnız bir nusha
olarak düzenlenmiştir. Bu nusha, Fransa Cumhuriyeti Hükümetinin Arsivlerine konulacak ve
bu Hükümet, Imzacı Devletlerden her birine, bunun dogrulugu onaylanmıs birer örnegini
verecektir.
(L.S.) Horace RUMBOLD
(L.S.) PELLÉ

(L.S.) GARRONI
(L.S.) G.C. MONTAGNA
(L.S.) K.OTCHIAI
(L.S.) B.MORPHOFF
(L.S.) STANCIOFF
(L.S.) E.K.VÉNİŞÉLOS
(L.S.) D.CACLAMANOS
(L.S.) Const. DIAMANDY
(L.S.) Const. CONTZESCO
(L.S.) M.İŞMET
(L.S.) Dr.RIZA NUR
(L.S.) HASAN
III. TRAKYA SINIRINA ILİŞKIN SÖZLESME 24 TEMMUZ 1923 TARIHINDE
İMZALANMIŞTIR.
—————-INGILIZ İMPARATORLUĞU, FRANSA, ITALYA, JAPONYA, BULGARİŞTAN,
YUNANİSTAN, ROMANYA, SIRP-HIRVAT-SLOVEN DEVLETI VE TÜRKIYE, Trakya
sınırları üzerinde Barışın korunması kaygısıyla,
Ve bugün imzalanan Barış Andlaşmasının 24 ncü Maddesinde öngörüldügü gibi, bu amaçla
birtakım özel tedbirlerin karşılıklı olarak alınmasını gerekli sayarak,
Bu konuda bir Sözlesme yapmayı kararlastırmıslar ve aşağıda yazılı Tamyetkili Temsilcilerini
atamişlardır: MAJESTE BÜYÜK-BRITANYA VE IRLANDA BIRLESIK-KRALLIGI VE
DENIZLER ÖTESI INGILIZ ÜLKELERI KRALI, HINDİŞTAN IMPARATORU:
Çok Sayın Sir Horace George Montagu RUMBOLD, Baronet, G.C.M.G., İstanbul’da YüksekKomiser;
FRANSA CUMHURBAŞKANI:
Korgeneral Sayın Maurice PELLÉ, Fransa Büyükelçişi, Cumhuriyet’in Dogu’da YüksekKomiseri, Légion d’Honneur ulusal Nisanının Grand Officier rütbesi:
MAJESTE ITALYA KRALI:
Sayın Marki Gamille GARRONI, Krallık Senatörü, Italya Büyükelçişi, İstanbul’da YüksekKomiser, Saints Maurice et Lazare Nisanlarıyla Couronne d’Italie Nisanının Grand-Croix
rütbesi;
M.Jules César MONTAGNA, Atina’da Olaganüstü Temsilci ve Tamyetkili Ortaelçi, Saints
Maurice et Lazare Nisanlarının Commandeur rütbesi, Couronne d’Italie Nisanının Grand
Officier rütbesi:
MAJESTE JAPONYA IMPARATORU:
M.Kentaro OTCHIAI, Jusammi, Soleil Levant Nisanının Birinci Sınıf rütbesi, Roma’da
Olaganüstü ve Tamyetkili Büyükelçi;
MAJESTE BULGARLAR KRALI:
M.Bogdan MARPHOFF, Demiryolları, Posta ve Telgraf İşleri eski Bakanı; /M.Dimitri
STANCIOFF, Hukuk Doktoru, Londra’da Olaganüstü Temsilci ve Tamyetkili Ortaelçi, SaintAlexandre Nisanının Grand-Croix rütbesi;
MAJESTE YUNANLILAR KRALI:
M.Eleftherios K.VENİŞELOS, eski Basbakan, Sauveur Nisanının Grand-Croix rütbesi;
M. Démètre CACLAMANOS, Londra’da Tamyetkili Ortaelçi, Sauveur Nisanının
Commandeur rütbesi;
MAJESTE ROMANYA KRALI:
M.Constantin I.DIAMANDY, Tamyetkili Ortaelçi; M.Constantin CONTZESCO, Tamyetkili
Ortaelçi;

MAJESTE SIRPLAR, HIRVATLAR VE SLOVENLER KRALI:
M.Dr. Miloutine YOVANOVITCH, Bern’de Olaganüstü Temsilci ve Tamyetkili Ortaelçi;
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ HÜKÜMETİ:
İSMET Paşa, Dışışleri Bakanı, Edirne Milletvekili;
Dr.RIZA NUR Bey, Sağlık İşleri ve Sosyal Yardım Bakanı, Sinop Milletvekili;
HASAN Bey, eski Bakan, Trabzon Milletvekili.
TEMSILCILER, yetki belgelerini gösterdikten ve bu belgeler usulüne uygun ve geçerli kabul
edildikten sonra, aşağıdaki hükümler üzerinde anlasmaya varmişlardır:
MADDE 1
Ege Denizi’nden Karadeniz’e kadar, Türkiye’yi Bulgaristan ve YUNANİSTAN’dan ayıran
sınırların her iki yanındaki topraklar, aşağıdaki sınırlar içinde ve yaklasık olarak otuz
kilometre genişliginde olmak üzere, askerlikten arındırılacaktır (Ekli haritaya bakılması).
1. Türk ülkesinde, Ege Denizi’nden Karadeniz’e kadar:
Bugünkü tarihle imza edilen Barış Andlaşmasının 2 nci Maddesinin 1 nci ve 2 nci
paragraflarında tanımlanan, Türkiye’nin YUNANİSTAN ve Bulgaristan ile olan sınırına
oldukça kosut [paralel] bir çizgi. Bu çizgi, Kırk-Kilise bölgesinde, Kırk-Kilise kasabasını ve
bu kasabanın merkezinden 5 kilometre yarıçapında bir çevreyi askerlikten arındırılmiş bölge
dişında bırakmak şartıyla, bu sınırdan en az 30 kılometre uzaklıkta çızılecektır. Bu çızgı, Ege
Denızı’nde ıbrıce Burnu’ndan (Cap ıbrıje-Burnu) baslayarak Karadeniz’de Serbes Burnu’nda
(Cap Serbes-Burnu) sone erecektir.
2. Yunan ülkesinde, Ege Denizi’nden Yunan-Bulgar sınırına kadar:
Makri Burnu’nun (Cap Makri) ucundan (Makri kasabası dişarıda kalmak üzere) baslayarak,
Kuzeye dogru Tahtalı’ya kadar Meriç’in akım yoluna oldukça kosut bir dogrultuda gittikten
sonra, Meherkoz’un Dogusundan geçerek Küçük Derbend’in yaklasık onbeş kilometre
Batişında, Yunan-Bulgar sınırında saptanacak bir noktaya ulasan çizgi.
3. Bulgar ülkesinde, Yunan-Bulgar sınırından Karadeniz’e kadar:
Yukarıda tanımlanan noktadan baslayarak, Edirne yolunu Papas-Köy’ün beş kilometre
Batişında Kosü-Kavak’da (Kossukavak) kestikten sonra, Yunan Bulgar sınırıyla Türk-Bulgar
sınırından en az 30 kilometre uzaklıktan geçerek ve yalnız Harmanlı bölgesinde Harmanli
Kasabasını ve bu kasabanın merkezinden beş kilometre yarıçapında bir çevreyi askerlikten
arındırılmiş bölgenin dişında bırakmak şartıyla, Karadeniz’de Anberler’in Kuzey-Batişında
bulunan körfezin en içerlek bir noktasinda sona erecek çizgi.
MADDE 2
İşbu Sözlesmenin yürürlüğe girişinden baslayarak onbeş gün içinde kurulacak bir
sınırlandırma Komisyonu, 1 nci Maddede tanimlanan sınırı toprak [arazı] üzerinde saptamak
ve çizmekle görevlendirilecektir. Bu Komisyon, Fransa Ingiliz İmparatorluğu, Italya,
Bulgaristan, YUNANİSTAN ve Türkiye’nin -her Devletten birer temsilci olmak şartıylaatayacaklari temsilcilerden kurulacaktır. Bulgar, Yunan ve Türk ülkelerinde kendilerine düsen
işlemlere katilacaklardir; bununla birlikte, bu işlemlerin sonucu olarak ortaya çikacak
çalişmanin tümü, Komisyonun genel oturumunda karara baglanacak ve tutanaga
geçirilecektir.
MADDE 3
Birinci Maddede tanimlanan bölgelerin askerlikten arindirilmasi, aşağıdaki hükümler uyarınca
yapılacak ve bu hükümlere baglı kalacaktir:
1. Bu bölge içinde simdi varolan gerek sürekli tahkimat, gerekse sahra tahkimati niteligindeki
bütün tesişler, ülkesinde bulunduklari Devletçe silahtan arindirilacak ve sökülecektir. Söz
konusu bölgede bu çeşit hiç bir yeni tesiş yapilmayacak, hiç bir silah deposu kurulmayacaktir;
kara, deniz ve hava kuvvetlerine ilişkin olarak, saldiri ya da savunma amacina yönelmiş,
başka hiç bir tesiş de kurulmayacaktir.

2. Jandarma, polis, gümrük memurlari, sınır bekçileri gibi, iç düzeni sağlamak ve sınırları
gözaltında tutmak için gerekli özel unsurlar dışında silahli hiç bir kuvvet ne konaklayabilecek
ne de dolasabilecektir. Hiç bir hava gücü bulunmamasi zorunlu olan bu özel unsurlarin
mevcudu aşağıdaki sayilari asmayacaktir:
a) Türk ülkesinin askerlikten arindirilmiş bölgesinde toplam olarak 5.000 kişi;
b) Yunan ülkesinin askerlikten arindirilmiş bölgesinde toplam olarak 2.500 kişi;
c) Bulgar ülkesinin askerlikten arindirilmiş bölgesinde toplam olarak 2.500 kişi.
Bunların silahlari -her çeşit top yasak olmak üzere- yalniz rövolver, kiliç ve tüfekle, her 100
kişi basina 4 makineli tüfek olacaktır.
Bu hükümler, 27 Kasım 1919 tarihli Neuilly Andlaşması uyarınca Bulgaristan’a düsen
yükümlere halel getirmeyecektir.
3. Askerlikten arindirilmiş bölge üzerinde -bayragi ne olursa olsun- kara ya da deniz askeri
uçaklarinin uçmalari yasaktır.
MADDE 4
İşbu Sözlesmede ülkesi söz konusu edilen sınırdaş Devletlerden birinin, işbu hükümlere
uyulmasi konusunda öne sürecegi herhangi bir iştemi olursa, bu Devlet, iştemini Milletler
Cemiyeti Meclisine bildirecektir.
MADDE 5
İŞBU SÖZLESME onaylanacaktir.
Onaylama belgeleri en kısa süre içinde Paris’de sunulacaktır.
İşbu Sözlesme, Bulgaristan, YUNANİSTAN ve Türkiye’ce onaylanir onaylanmaz yürürlüğe
girecektir. Özel bir tutanakta bu onamalar belirtilecektir. İşbu Sözlesmeyi bu anda henüz
onaylamamiş olan öteki Devletler bakımından, bu Devletler onama belgelerini sundukça,
Sözlesme yürürlüğe girecektir; Fransa Cumhuriyeti Hükümeti, bu Devletlerin onama
belgelerini sunduklarini, öteki Bağıtlı Devletlere bildirecektir.
Japon Hükümeti, onamanin yapılmış oldugunu Paris’deki diplomatik temsilcisi aracılığıyla
Fransa Cumhuriyeti Hükümetine bildirmege yetkili olacak ve bu durumda, Japon Hükümeti
onama belgesini mümkün olan en kısa süre içinde gönderecektir. BU HÜKÜMLERE OLAN
INANÇLA, yukarıda adlari belirtilen Tamyetkili Temsilciler, işbu Sözlesmeyi
imzalamışlardir.
LAUSANNE’da, 24 Temmuz 1924 tarihinde, yalniz bir nusha olarak düzenlenmiştir; bu
nusha Fransa Cumhuriyeti Hükümetinin Arsivlerine konulacak ve bu Hükümet, imzaci
Devletlerden her birine, bunun, dogrulugu onaylanmiş birer örnegini verecektir.
(L.S.) Horace RUMBOLD
(L.S.) PELLÉ /(L.S.) GARRONI
(L.S.) G.C. MONTAGNA
(L.S.) K.OTCHIAI
(L.S.) B.MORPHOFF
(L.S.) STANCIOFF
(L.S.) E.K. VÉNİŞÉLOS
(L.S.) D.CACLAMANOS
(L.S.) Const. DIAMANDY
(L.S.) Const. CONTZESCO
(L.S.) M. İŞMET
(L.S.) Dr.RIZA NUR
(L.S.) HASAN

IV. YERLESMEYE VE YARGI YETKİŞINE ILİŞKIN SÖZLESME 24 TEMMUZ 1923
TARIHINDE İMZALANMIŞTIR.
—————Bir yandan,
INGILIZ İMPARATORLUĞU, FRANSA, ITALYA, JAPONYA, YUNANİSTAN,
ROMANYA, SIRP-HIRVAT-SLOVEN DEVLETI
Ve öte yandan,
TÜRKIYE,
Türkiye’de öteki Bağıtlı Devletler uyruklarının yerlesme [ikamet, établişsement] şartlarıyla,
bu Devletlerin ülkelerinde Türk uyruklarının yerlesme şartlarını ve yargi yetkişine
(compétence judiciaire) ilişkin birtakim sorunlari çagdas Devletler hukuku (droit des gens
moderne) uyarınca düzenlemek işteyerek,
Bu amaçla bir Sözlesme yapmagi kararlastirmişlar ve adlari aşağıda yazılı Tamyetkili
Temsilcilerini atamişlardir:
MAJESTE BÜYÜK-BRITANYA VE IRLANDA BIRLESIK-KRALLIGI VE DENIZLER
ÖTESI INGILIZ ÜLKELERI KRALI, HINDİŞTAN IMPARATORU:
Çok Sayin Sir Horace George Montagu RUMBOLD, Baronet, G.C.M.G., İstanbul’da YüksekKomiser;
FRANSA CUMHURBAŞKANI:
Korgeneral Sayin Maurice PELLÉ, Fransa Büyükelçişi, Cumhuriyet’in Dogu’da YüksekKomiseri, Légion d’Honneur ulusal Nisaninin Grand Officier rütbesi;
MAJESTE ITALYA KRALI:
Sayin Marki Camille GARRONI, Krallik Senatörü, Italya Büyükelçişi, İstanbul’da YüksekKomiser, Saints Maurice et Lazare Nisanlariyla Couronne d’Italie Nisaninin Grand-Croix
rütbesi;
M.Jules César MONTAGNA, Atina’da Olaganüstü Temsilci ve Tamyetkili Ortaelçi, Saints
Maurice et Lazare Nisanlarinin Commandeur rütbesi, Couronne d’Italie Nisaninin Grand
Officier rütbesi;
MAJESTE JAPONYA IMPARATORU:
M.Kentaro OTCHIAI, Jusammi, Soleil Levant Nisaninin Birinci Sınıf rütbesi, Roma’da
Olaganüstü ve Tamyetkili Büyükelçi;
MAJESTE YUNANLILAR KRALI:
M.Eleftherios K.VENİŞELOS, eski Basbakan, Sauveur Nisaninin Grand-Croix rütbesi;
M.Démètre CACLAMANOS, Londra’da Tamyetkili Ortaelçi, Sauveur Nisaninin
Commandeur rütbesi;
MAJESTE ROMANYA KRALI:
M.Constantin I. DIAMANDY, Tamyetkili Ortaelçi;
M.Constantin CONTZESCO, Tamyetkili Ortaelçi; MAJESTE SIRPLAR, HIRVATLAR VE
SLOVENLER KRALI:
M.Dr. Miloutine YOVANOVITCH, Bern’de Olaganüstü Temsilci ve Tamyetkili Ortaelçi;
TÜRKIYE BÜYÜK MILLET MECLİŞI HÜKÜMETI:
İŞMET Pasa, Dışışleri Bakani, Edirne Milletvekili;
Dr.RIZA NUR Bey, Sağlık İşleri ve Sosyal Yardım Bakani, Sinop Milletvekili; HASAN Bey,
eski Bakan, Trabzon Milletvekili.
TEMSILCILER, yetki belgelerini gösterdikten ve bu belgeler usulüne uygun ve geçerli kabul
edildikten sonra, aşağıdaki hükümler üzerinde anlasmaya varmişlardir:

BÖLÜM I
YERLESME ŞARTLARI
————–

MADDE 1
İşbu Bölümdeki hükümlerden her birinin Türkiye’de öteki Bağıtlı Devletlerin uyruklarına ve
ortaklıklarına [sirketlerine] uygulanmasi, işbu Devletlerin ülkelerinde Türk uyruklarına ve
ortaklıklarına tam bir Karşılıklı işlem [mütekabiliyet, réciprocité] uygulanmasi sartina
baglıdir. /Bu Devletlerden biri, kanunlari yüzünden ya da başka bir nedenle, söz konusu
hükümlerden herhangi biri için Karşılıklı işlemde bulunmayi reddedecek olursa, bu Devletin
uyrukları ve ortaklıkları da Türkiye’de ayni hükümden yararlanamayacaklardir. /İşbu
Maddenin uygulanmasinda, dominion’lar, sömürgeler ve Bağıtlı Devletlerin korumasi altına
konmus ülkeler, tek tek, bağıtlı ülkeler (pays contractants) gibi sayılacaktır.
KESIM I
GIRİŞ VE OTURMA
—————–

MADDE 2
Türkiye ülkesinde, öteki Bağıtlı Devletlerin uyrukları, kişiler i ve Malları bakımından, ortak
Devletler hukuku (droit international commun) uyarınca kabul ve işlem göreceklerdir. Söz
konusu uyruklar, kişileri, Malları, hakları ve çıkarları bakımından, Türkiye’de, ülke
kanunlarinin ve makamlarinin en tam ve sürekli korumasindan yararlanacaklardir. Göç
konusundaki hükümlere halel gelmeksizin, bu uyruklar, Türkiye’ye giriş ve orada yerlesme
bakımından tam bir özgürlük [serbestlik] içinde olacaklar ve böylece, ülkede yürürlükte olan
kanunlara ve yönetmeliklere [tüzüklere] uygun davranmak şartıyla, Türkiye’ye gidipgelebilecekler ve orada oturabileceklerdir.
MADDE 3
Türkiye’de, öteki Bağıtlı Devletler uyruklarının, ülke kanunlarina ve yönetmeliklerine
[tüzüklerine] uygun davranmak şartıyla, her çeşit taşınır ya da taşınmaz mal edinmege,
bunları mülkiyetlerinde tutmağa ya da başkasina geçirmeğe hakları olacaktır; özellikle, bu
Malları satış, degiş-tokus, bagiş, vasiyet ya da başka herhangi bir biçimde kullanabilecekleri
gibi, bu Malları yasa uyarınca miras, bagiş ya da vasiyet yoluyla da edinebileceklerdir.
MADDE 4
Türkiye’de, öteki Devletler uyruklarının ve buna karşılık da, bu Devletlerin ülkelerinde Türk
uyruklarının çeşitli ticaret, meslek ya da endüstri kollarinda çalişmalari, işbu Sözlesmenin
yürürlüğe giriş tarihinden baslayarak oniki ay içinde, Türkiye ile söz konusu
Devletlerarasında yapılacak özel sözlesmelere konu olacaktır.
Şurası kararlaştırılmıştır ki, söz konusu sözlesmelerin yapılmasına kadar, 1 Ocak 1923
tarihindeki statu quo saklı tutulacak ve sözü edilen oniki aylık sürenin sone erişinde sözlesme
yapilamazsa, bireylerin [özel kişilerin] 1 Ocak 1923 tarihindeki kazanilmiş [muktesep] haklarına saygi göstermek şartıyla, Bağıtlı Devletlerden her biri davraniş özgürlügünü
yeniden elde edecektir.
MADDE 5
Tasima ortaklıklarıyla [nakliye sirketleriyle] sigorta ortaklıklarıni da kapsamak üzere, Bağıtlı
Devletlerden birinin ülkesinde geregi gibi kurulmus bulunan ortaklıklar, Türkiye’de de
taninacaklardir.
Bunlar, kuruluslari, hukuk açısından yetenekleri ve mahkemelerde taraf olmalari [dava
hakları] konularinda, kendi ulusal kanunlarina göre işlem göreceklerdir.
Bu ortaklıklar, Türkiye ülkesinde yerlesebilecekler ve kurulduklari ülke uyruklarının
girisebilecekleri ve söz konusu ülkede ulusal ortaklıklara yasaklanmamiş her çeşit ticaret ya
da endüstri işlerini yapabileceklerdir.

Bu ortaklıklar, Türkiye’de işlerini, kamu düzenine ilişkin hükümlere uygun davranmak
şartıyla, serbestçe yürütebilecekler ve bu bakimdan benzer her ulusal ortaklıkla ayni
haklardan yararlanacaklardir.
Söz konusu ortaklıkların, ülke kanunlarina ve yönetmeliklerine [tüzüklerine] uygun
davranmak şartıyla, her çeşit taşınır mal edinmege, bunları mülkiyetlerinde tutmaga ya da
başkalarina geçirmege hakları olacaktır; ortaklığın işleyebilmesi için gereken taşınmaz mallar
bakımından ayni hüküm uygulanacaktır; ancak, taşınmaz mal edinimi ortaklığın kurulus
amaci olmamak gerekir.
MADDE 6
Türkiye’de, öteki Bağıtlı Devletlerin uyrukları, askerlik hizmetine ilişkin kanunlara baglı
olmayacaklardir. Söz konusu uyruklar, askerlik hizmeti yerine sayilacak her türlü hizmetten,
her çeşit yükümden ya da mali yükümden (vergiden) bagişik olacaklardir.
Kamu yararına oldugu yasalara uygun olarak kabul edilmiş bir nedene dayanmadikça ve bu
durumda da kendilerine adaletli ve önceden [pesin] ödenecek bir zarar-giderim [tazminat] verilmedikçe, söz konusu uyrukların Malları kamulastirilamayacak ya da bu uyruklar
Mallarından yararlanma haklarından, geçici bile olsa, yoksun biraktirilmayacaklardir.
Önceden ilan edilmedikçe, hiç bir kamulastirma yapilmayacaktır.
MADDE 7
Türkiye, gerek kanuna dayanan bir mahkeme karari, gerek ahlak, sağlık ve dilencilik
kolluguna [zabıtasına] ilişkin kanunlar ve yönetmelikler [tüzükler] uyarınca, gerekse Devletin
iç ve diş güvenligiyle ilgili nedenlerle, öteki Bağıtlı Devletlerin uyruklarıni, her birine teker
teker uygulanacak tedbirlerle, yurtdışı etme hakkıni saklı tutar; öteki Bağıtlı Devletler, bunları
ve ailelerini her zaman geri almagi yükümlenirler.
Yurtdışı etme [tard ve teb’it, expulsion] sağlık ve insanlik kurallarina uygun olarak
yapılacaktir.
KESIM 2
VERGILERE ILİŞKIN HÜKÜMLER
MADDE 8
Türk ülkesinde oturmak ve yerlesmek bakımından oldugu kadar, öteki Bağıtlı Devletlerin
uyruklarına, 4 ncü Maddede belirtilen şartlar uyarınca, Türkiye’de izin verilen her çeşit ticaret,
meslek, endüstri ve işletme, ya da ne nitelikte olursa olsun, herhangi bir iş yapabilmeleri için,
söz konusu uyruklara, niteligi ve adi ne olursa olsun, Türk uyruklarına uygulananlardan başka
ya da daha agir hiç bir vergi, resim ya da mali yüküm uygulanmayacaktır.
Söz konusu Devletlerin uyruklarından, yurt dışında yerlesmiş olup da, Türk ülkesinden
geçişleri sırasında herhangi bir iş tutacak olanlara, ayni nitelikte ve ayni önemde bir iş yapan
Türk uyruklarıyla, Türkiye’de yerlesmiş yabancılarin, ülkede uygulanmakta olan hükümler
uyarınca, bağlı olduklari vergi, resim ve mali yükümlerden -niteligi ve adi ne olursa olsunbaşkasi ya da daha agiri uygulanmayacaktır.
Söz konusu Devletler uyruklarının Türk ülkesindeki Malları, hakları ve çıkarları, bunların
edinimi elde bulundurulması ya da bunlardan yararlanma bakımından oldugu kadar, bunları
başkasina birakma, bunların degiş-tokusu ya da miras yoluyla başkasina geçirilmesi
bakımından da, Türk uyruklarının Mallarına, haklarına ve çıkarlarına uygulananlardan başka
ya da daha agir, hiç bir mali yüküm, resim, dolayli ya da doğrudan bir vergi
uygulanmayacaktır.
MADDE 9
Tasima (transport) ortaklıklarıyla sigorta ortaklıklarıni da kapsamak üzere, öteki Bağıtlı
Devletlerden birinin kanunu uyarınca kurulmus ve işbu Sözlesmenin 5 nci Maddesi uyarınca
Türkiye’de yerlesmiş ya da orada iş yapan ticaret, endüstri ve maliye ortaklıklarına, Türk

kanununa göre, Türkiye’de kurulmus ayni nitelikteki ortaklıklara uygulananlardan başka ya da
daha agir -ne nitelikte ya da nasıl bir adla olursa olsun- hiç bir vergi, resim ya da mali yüküm
uygulanmayacaktır.
Söz konusu ülkelerin firmalarina ya da ortaklıklarınin, 5 nci Maddede öngörülen şartlar
içinde, Türkiye’de yerlesmiş bulunan ya da Türkiye’de iş yapan kollarina, şubelerine,
ajanslarina [acentalarina] ya da başka temsilciliklerine de ayni hükümler uygulanacaktır;
şurası kararlaştırılmıştır ki, işbu firmalarin ve ortaklıkların yönetim merkezleri Türkiye
dışında bulunmaktaysa, söz konusu kollar, şubeler, ajanslar ya da başka temsilcilikler ancak
Türkiye’de yatırılmıştır. Gerçek sermayeleri üzerinden, ya da, vergi uygulanacak sermaye
açiklanamaz ya da denetlenemez ise, bu sermayeyi kestirmeye yarayabilecek olan gerçek
kazanç ve gelirler üzerinden vergiye baglanacaklardir.
MADDE 10
Türk Hükümeti, niteligi ve adi ne olursa olsun, vergi bagişikliklari koyacak olursa, bu
bagişikliklar Türk uyruklarına ve Türk kanunlari uyarınca kurulmus ortaklıklara oldugu kadar,
öteki Bağıtlı Devletlerin Türkiye’de yerlesmiş uyruklarına ya da ortaklıklarına da
uygulanacaktır.
Bu hüküm, Devletçe kurulmus kurumlara ya da bir kamu hizmeti ayrıcalığı sahiplerine
tanınan vergi bağışıklarından yararlanmak iştemek üzere, öne sürülemeyecektir.
MADDE 11
8 nci Maddeden 10 Maddeye kadar olan Maddelerde öngörülen bütün konularda, Türkiye’de,
öteki bağıtlı Devletlerin uyruklarına, il yönetimlerince ya da yerel yönetimlerce
yükletilebilecek mali yükümler, resimler ve vergiler, Türk uyruklarına uygulananlardan başka
ya da daha agir olmayacaktır.
MADDE 12
Türkiye’de yerlesmiş ya da Türkiye’de iş yapan öteki bağıtlı Devletlerin uyruklarına ya da
bunların Türk ülkesindeki Mallarına, haklarına ve çıkarlarına ve söz konusu Devletlerden
birinin kanunu uyarınca kurulmus olup da Türkiye’de yerlesmiş bulunan ya da Türkiye’de iş
yapan ortaklıklara, bunların kollarina, şubelerine ya da ajanslarina, savaş durumunda bile, hiç
bir zorunlu borçlanma (emprunt forcé) ya da olaganüstü varlik [servet] vergileri (prélevement
exceptionnel sur la fortune) yükletilmeyecektir.
MADDE 13
Kapitülasyonlara son verilmiş oldugu için, Türkiye, yabancı Devletlerin uyruklarına, kendi
uyruklarına sagladigindan daha elverişli bir işlemde bulunmayacak ve yukarıdaki hükümlerde
öngörülen konular bakımından, kendi uyruklarıyla öteki bağıtlı Devletlerin uyruklarına eşit
işlemde bulunma ilkesini uygulayacaktır.
BÖLÜM II YARGI YETKİSI
MADDE 14
Türkiye’de, öteki Bağıtlı Devletlerin uyrukları ve buna karşılık, söz konusu Devletlerin
ülkelerinde Türk uyrukları, 18 nci Madde hükümleri saklı kalmak şartıyla, ülke
mahkemelerine, ülke uyruklarıyla her bakimdan ayni şartlar altında, serbestçe
basvurabilecekler, davaci ya da davali olabileceklerdir.
MADDE 15
16 nci Madde hükmü saklı kalmak şartıyla, Türkiye ile öteki bağıtlı Devletlerarasındaki
ilişkilerde, her konuda, yargı yetkisine ilişkin sorunlar, Devletler hukuku (droit international)
ilkeleri uyarınca çözüme bağlanacaktır.

Hakkında Admin

Blog Yazarı - Araştırmacı - Öğrenci

Bunları da Beğenebilirsin

İnternet Download Manager (İDM) Full + Crack – Güncel Sürüm

İnternet Download Manager (İDM) Full + Crack – Güncel Sürüm   İnternet Download Manager (IDM) …

Bir Yorum Yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.